HomeRig VedaMandala 10Sukta 53Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.53

Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Devata: Agni (the sought knower of yajña)
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

यमैच्छाम मनसा सोऽयमागाद्यज्ञस्य विद्वान्परुषश्चिकित्वान् । स नो यक्षद्देवताता यजीयान्नि हि षत्सदन्तरः पूर्वो अस्मत् ॥

यमैच्छा॑म॒ मन॑सा॒ सो॒३॒॑ऽयमागा॑द्य॒ज्ञस्य॑ वि॒द्वान्परु॑षश्चिकि॒त्वान् । स नो॑ यक्षद्दे॒वता॑ता॒ यजी॑या॒न्नि हि षत्स॒दन्त॑र॒: पूर्वो॑ अ॒स्मत् ॥

yám aícchāma mánasā só ’yám ā́gād yajñásya vidvā́n páruṣaś ciki tvā́n | sá no yakṣad devátātā yajī́yān ní hí ṣat-sád ántaraḥ pū́rvo asmát ||

Whom we sought with the mind—he has come: the Knower of the sacrifice, discerning in every detail. Let him sacrifice for us, establishing the godhead in us, the more fit in offering; for he sits within, seated in the heart’s intervals, older than our surface being.

यम् । ऐच्छा॑म । मन॑सा । सः । अ॒यम् । आ । अ॒गा॒त् । य॒ज्ञस्य॑ । वि॒द्वान् । परु॑षः । चि॒कि॒त्वान् । सः । नः॒ । य॒क्ष॒त् । दे॒वऽता॑ता । यजी॑यान् । नि । हि । स॒त्स॒त् । अन्त॑रः । पूर्वः॑ । अ॒स्मत् ॥यम् । ऐच्छाम । मनसा । सः । अयम् । आ । अगात् । यज्ञस्य । विद्वान् । परुषः । चिकित्वान् । सः । नः । यक्षत् । देवताता । यजीयान् । नि । हि । सत्सत् । अन्तरः । पूर्वः । अस्मत् ॥yam | aicchāma | manasā | saḥ | ayam | ā | agāt | yajñasya | vidvān | paruṣaḥ | ciki tvān | saḥ | naḥ | yakṣat | deva-tātā | yajīyān | ni | hi | satsat | antaraḥ | pūrvaḥ | asmat

यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऐच्छाम्I desired / sought
ऐच्छाम्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootइष् (धातु) → इच्छ् (इच्छति)
मनसाwith (my) mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता (सः केनचित् विशेषणेन) / निर्देश
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आगात्came (hither)
आगात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
कर्ता (सः) विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootविद् (धातु) → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
परुषःParuṣa (a proper name)
परुषः:
कर्ता (विद्वान्/चिकित्वान् इत्यस्य सहापेक्षया) / नाम
TypeNoun
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
चिकित्वान्discerning, understanding
चिकित्वान्:
कर्ता (सः) विशेषण
TypeAdjective/Participle
Rootचित् (धातु) → चिकित्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपूर्ण-ज्ञानार्थे)
सःhe
सः:
कर्ता
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / of us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यक्षत्may he worship / may he offer
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु) → यक्ष् (विशेष-प्रयोगः)
देवताताthe divine host / divinity
देवताता:
कर्म
TypeNoun (abstract/collective)
Rootदेवता (प्रातिपदिक) + -ता (भाव/समूहवाचक)
यजीयान्more worthy of worship, more venerable
यजीयान्:
कर्ता (सः) विशेषण
TypeAdjective (comparative)
Rootयज् (धातु) → यज्य (प्रातिपदिक) → यजीयस् (तुलनात्मक)
निdown; in; firmly
नि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/निपात)
हिindeed, for
हि:
सम्बोधन/हेतुनिर्देश (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
षत्has sat / sits
षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु) → षद् (वैदिक रूप)
सदन्तरःsitting in the midst / in-between (the seats)
सदन्तरः:
कर्ता (सः) विशेषण
TypeAdjective/Noun (compound)
Rootसद्-अन्तर (समास; ‘between the seats’)
पूर्वःformer, earlier, first
पूर्वः:
कर्ता (सः) विशेषण
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
अस्मत्from us
अस्मत्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)