HomeRig VedaMandala 10Sukta 51Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.51

Devata: Agni Jātavedas (cosmogonic fire-consciousness)

महत्तदुल्बं स्थविरं तदासीद्येनाविष्टितः प्रविवेशिथापः । विश्वा अपश्यद्बहुधा ते अग्ने जातवेदस्तन्वो देव एकः ॥

म॒हत्तदुल्बं॒ स्थवि॑रं॒ तदा॑सी॒द्येनावि॑ष्टितः प्रवि॒वेशि॑था॒पः । विश्वा॑ अपश्यद्बहु॒धा ते॑ अग्ने॒ जात॑वेदस्त॒न्वो॑ दे॒व एक॑: ॥

mahát tád úlbaṃ stháviram tád āsīd yénā́viṣṭitaḥ pra-vivéśithā́paḥ | víśvā apaśyad bahudhā́ te agne jātávedas tanvò devá ékaḥ ||

Great was that strong enclosing sheath; by it, invested, you entered into the Waters. You beheld all forms in many ways, O Agni Jātavedas—the one divine being taking many bodies.

म॒हत् । तत् । उल्ब॑म् । स्थवि॑रम् । तत् । आ॒सी॒त् । येन॑ । आऽवि॑ष्टितः । प्र॒ऽवि॒वेशि॑थ । अ॒पः । विश्वाः॑ । अ॒प॒श्य॒त् । ब॒हु॒धा । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । जात॑ऽवेदः । त॒न्वः॑ । दे॒वः । एकः॑ ॥महत् । तत् । उल्बम् । स्थविरम् । तत् । आसीत् । येन । आविष्टितः । प्रविवेशिथ । अपः । विश्वाः । अपश्यत् । बहुधा । ते । अग्ने । जातवेदः । तन्वः । देवः । एकः ॥mahat | tat | ulbam | sthaviram | tat | āsīt | yena | āviṣṭitaḥ | pra-viveśitha | apaḥ | viśvāḥ | apaśyat | bahudhā | te | agne | jāta-vedaḥ | tanvaḥ | devaḥ | ekaḥ

महत्great
महत्:
विशेषण (उल्बम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) < PIE *megʰ-
तत्that
तत्:
विशेष्य-सूचक (उल्बम्-सम्बन्धि) / कर्म-सम्भाव्य
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उल्बम्enclosure; womb/covering (ulba)
उल्बम्:
कर्म (वि-विश्/प्र-वि-विश् का) / विषय
TypeNoun
Rootउल्ब (प्रातिपदिक)
स्थविरम्firm; stout; solid
स्थविरम्:
विशेषण (उल्बम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थविर (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्तृ/विषय (आसीत् का)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
येनby which
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आविष्टितःhaving been entered into; enclosed
आविष्टितः:
कर्तृ-विशेषण (अग्नेः) / अवस्था
TypeParticiple (past passive) used adjectivally
Rootआ-√विश् (प्रवेशने) + क्त (कृदन्त)
प्रविवेशिथyou entered
प्रविवेशिथ:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र-वि-√विश् (प्रवेशने)
आपःthe waters
आपः:
अधिकारण/लक्ष्य (प्रवेश-स्थान) / कर्म-सम्भाव्य
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (तन्वः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पश् (दर्शने)
बहुधाin many ways; manifoldly
बहुधा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय; बहु + धा)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (तन्वः के साथ)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas (knower of births/creatures)
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun/epithet (vocative)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; जात + वेदस्)
तन्वःforms; bodies
तन्वः:
कर्म (अपश्यत् का) / दृश्य-वस्तु
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (अपश्यत् का)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
एकःone; single
एकः:
विशेषण (देवः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)