HomeRig VedaMandala 10Sukta 45Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.45

Devata: Agni (Jātavedas)
Chandas: Trishtubh (likely)

दिवस्परि प्रथमं जज्ञे अग्निरस्मद्द्वितीयं परि जातवेदाः । तृतीयमप्सु नृमणा अजस्रमिन्धान एनं जरते स्वाधीः ॥

दि॒वस्परि॑ प्रथ॒मं ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्मद्द्वि॒तीयं॒ परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒प्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एनं जरते स्वा॒धीः ॥

divás pári prathamáṃ jajñe agnír asmád dvitī́yaṃ pári jātávedāḥ | tṛtī́yam apsú nṛmánā ájasram índhāna enaṃ jarate svādhī́ḥ ||

From the heaven he is born first—Agni; from us he is born again as Jātavedas. A third time in the waters, the will of man kindles him unceasingly; the right-minded one, ever enkindling, grows him by his own mastery.

दि॒वः । परि॑ । प्र॒थ॒मम् । ज॒ज्ञे॒ । अ॒ग्निः । अ॒स्मत् । द्वि॒तीय॑म् । परि॑ । जा॒तऽवे॑दाः । तृ॒तीय॑म् । अ॒प्ऽसु । नृ॒ऽमनाः॑ । अज॑स्रम् । इन्धा॑नः । ए॒न॒म् । ज॒र॒ते॒ । सु॒ऽआ॒धीः ॥दिवः । परि । प्रथमम् । जज्ञे । अग्निः । अस्मत् । द्वितीयम् । परि । जातवेदाः । तृतीयम् । अप्सु । नृमनाः । अजस्रम् । इन्धानः । एनम् । जरते । सुआधीः ॥divaḥ | pari | prathamam | jajñe | agniḥ | asmat | dvitīyam | pari | jāta-vedāḥ | tṛtīyam | ap-su | nṛ-manāḥ | ajasram | indhānaḥ | enam | jarate | su-ādhīḥ

दिवःfrom heaven; of heaven
दिवः:
Apādāna (उत्पत्तिस्थान/निर्गम) / सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग’)
परिaround; forth; from (as preverb with √जन्)
परि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रथमम्first(ly)
प्रथमम्:
— (क्रियाविशेषण: ‘प्रथमं’)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
जज्ञेwas born
जज्ञे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (जनि/जनँ) ‘to be born’
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अस्मत्of us; our
अस्मत्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्वितीयम्second(ly)
द्वितीयम्:
— (क्रियाविशेषण: ‘द्वितीयं’)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
परिaround; forth
परि:
— (उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
जातवेदाःJātavedas (Agni, ‘knower of births/creatures’)
जातवेदाः:
Kartā (अग्नेः विशेषणरूपेण)
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; जात ‘born’ + वेदस् ‘knowledge’)
तृतीयम्third(ly)
तृतीयम्:
— (क्रियाविशेषण: ‘तृतीयं’)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; ‘waters’)
नृमणाःhaving manly spirit/might
नृमणाः:
Kartā (अग्नेः विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (epithet)
Rootनृमणस् (प्रातिपदिक; नृ ‘man’ + मनस्/मणस् ‘spirit, might, zeal’)
अजस्रम्unceasingly
अजस्रम्:
— (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootअजस्र (प्रातिपदिक)
इन्धानःbeing kindled; kindling (himself)
इन्धानः:
Kartā (अग्निः—‘स्वयं प्रज्वलमानः/प्रज्वलयमानः’)
TypeParticiple
Root√इन्ध् ‘to kindle’ (कृदन्त: इन्धान)
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जरतेpraises; sings to
जरते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√जॄ/जर् ‘to sing/praise’ (Vedic usage)
स्वाधीःdevout thought; pious inspiration
स्वाधीः:
Kartā (जरते इत्यस्य कर्तृरूपेण: ‘स्वाधीः’)
TypeNoun (abstract/collective)
Rootस्वाधी (प्रातिपदिक; सु-आ-धी ‘good intention/insight, devotion’)