HomeRig VedaMandala 10Sukta 4Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.4

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥

कूचि॑ज्जायते॒ सन॑यासु॒ नव्यो॒ वने॑ तस्थौ पलि॒तो धू॒मके॑तुः । अ॒स्ना॒तापो॑ वृष॒भो न प्र वे॑ति॒ सचे॑तसो॒ यं प्र॒णय॑न्त॒ मर्ता॑: ॥

kū́cij jāyate sánayāsu návyo váne tasthau palitó dhū́ma-ketuḥ | asnātā́po vṛṣabhó na prá veti sácetaso yáṃ prá-nayanta mártāḥ ||

Somewhere he is born anew in the ancient births; in the forest he stands, grey, with a banner of smoke. Unbathed by the waters, he advances like a bull—he whom the awakened mortals lead forward (for the work).

कूऽचि॑त् । जा॒य॒ते॒ । सन॑यासु । नव्यः॑ । वने॑ । त॒स्थौ॒ । प॒लि॒तः । धू॒मऽके॑तुः । अ॒स्ना॒ता । आपः॑ । वृ॒ष॒भः । न । प्र । वे॒ति॒ । सऽचे॑तसः । यम् । प्र॒ऽनय॑न्त । मर्ताः॑ ॥कूचित् । जायते । सनयासु । नव्यः । वने । तस्थौ । पलितः । धूमकेतुः । अस्नाता । आपः । वृषभः । न । प्र । वेति । सचेतसः । यम् । प्रनयन्त । मर्ताः ॥kū-cit | jāyate | sanayāsu | navyaḥ | vane | tasthau | palitaḥ | dhūma-ketuḥ | asnātā | āpaḥ | vṛṣabhaḥ | na | pra | veti | sa-cetasaḥ | yam | pra-nayanta | matārḥ

कूचि॑त्indeed, even, at all
कूचि॑त्:
TypeIndeclinable
Rootकु (अव्यय-प्रातिपदिक ‘कू’ + चित्/चिद् ‘एव/अपि’)
जायतेis born, arises
जायते:
TypeVerb
Root√जन् (जनि॒ँ प्रादुर्भावे)
सन॑यासुin the ancient (customs/paths), in old ways
सन॑यासु:
अधि‍करण
TypeNoun
Rootसनया- (प्रातिपदिक; ‘पुरातन/प्राचीन मार्ग/प्रथा’)
नव्यो॒new, fresh (one)
नव्यो॒:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootनव्य- (प्रातिपदिक)
वने॑in the wood/forest
वने॑:
अधि‍करण
TypeNoun
Rootवन- (प्रातिपदिक)
तस्थौstood, has taken his stand
तस्थौ:
TypeVerb
Root√स्था (ष्ठा॒ गतिनिवृत्तौ/अवस्थान)
पलि॒तःgrey/hoary (ancient-looking)
पलि॒तः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपलित- (प्रातिपदिक)
धू॒मके॑तुःsmoke-bannered one (Agni)
धू॒मके॑तुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधूम-केतु- (समास: कर्मधारय/तत्पुरुष; प्रातिपदिक)
अ॒स्ना॒तापःnot bathed with waters / unwashed by waters
अ॒स्ना॒तापः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootअस्नात-आप्/अप् (समास: बहुव्रीहि/कर्मधारय; ‘अस्नात’ + ‘आपः’)
वृष॒भःbull
वृष॒भः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृषभ- (प्रातिपदिक)
like, as (in comparison)
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
वे॑तिgoes, moves
वे॑ति:
TypeVerb
Root√वी/वे (वी॒ गतौ/वय॒ गतौ)
सचे॑तसःlike-minded, of one intent
सचे॑तसः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootस-चेतस्- (समास: बहुव्रीहि; प्रातिपदिक)
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्र॒णय॑न्तlead forth, bring forward
प्र॒णय॑न्त:
TypeVerb
Rootप्र-√नी (नी॒ प्रापणे/नयने)
मर्ता॑ःmortals
मर्ता॑ः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमर्त- (प्रातिपदिक)