Mantra 9
Sukta 10.33
Rishi: Upamaśravas (hymn voice)
Devata: Indra (hymn frame) / Devāḥ collectively (explicit devānām vratam)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
न देवानामति व्रतं शतात्मा चन जीवति । तथा युजा वि वावृते ॥
Samhita Patha (IAST)
न दे॒वाना॒मति॑ व्र॒तं श॒तात्मा॑ च॒न जी॑वति । तथा॑ यु॒जा वि वा॑वृते ॥
Transliteration
ná devā́nām áti vratáṃ śatā́tmā caná jī́vati | táthā yujā́ ví vāvṛte ||
Translation
He does not live—even with a hundred selves—who oversteps the law of the Gods; only by union in the right yoking does one widen out into the true becoming.
Padapatha (Word Analysis)
न । दे॒वाना॑म् । अति॑ । व्र॒तम् । श॒तऽआ॑त्मा । च॒न । जी॒व॒ति॒ । तथा॑ । यु॒जा । वि । व॒वृ॒ते॒ ॥न । देवानाम् । अति । व्रतम् । शतआत्मा । चन । जीवति । तथा । युजा । वि । ववृते ॥na | devānām | ati | vratam | śata-ātmā | cana | jīvati | tathā | yujā | vi | vavṛte
Word by Word
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अतिbeyond, over
अति:
—
TypeIndeclinable
Rootअति
व्रतम्vow, ordinance, fixed law
व्रतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
शतात्मा(even) one of a hundred lives / having a hundred selves (i.e., very long-lived)
शतात्मा:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootशत + आत्मन् (समास; प्रातिपदिक)
चनeven
चन:
—
TypeIndeclinable
Rootच + न (निपात-समुच्चय)
जीवतिlives
जीवति:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√जीव्
तथाthus, so
तथा:
—
TypeIndeclinable
Rootतथा
युजाwith a yoke; with a yoked companion/means
युजा:
करण
TypeNoun
Rootयुज् (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधार: युज् ‘yoke, join’)
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
वावृतेturns away/rolls apart; separates, departs
वावृते:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (with reduplication: वावृत्) + वि