HomeRig VedaMandala 10Sukta 3Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.3

Devata: Agni

अस्य यामासो बृहतो न वग्नूनिन्धाना अग्नेः सख्युः शिवस्य । ईड्यस्य वृष्णो बृहतः स्वासो भामासो यामन्नक्तवश्चिकित्रे ॥

अ॒स्य यामा॑सो बृह॒तो न व॒ग्नूनिन्धा॑ना अ॒ग्नेः सख्यु॑: शि॒वस्य॑ । ईड्य॑स्य॒ वृष्णो॑ बृह॒तः स्वासो॒ भामा॑सो॒ याम॑न्न॒क्तव॑श्चिकित्रे ॥

asyá yā́māso bṛható ná vagnū́n indhā́nā agnéḥ sákhyuḥ śivásya | ī́ḍyasya vṛ́ṣṇo bṛhatáḥ svā́so bhā́māso yā́mann aktávaś cikitre ||

These goings of the Vast One, like swift flames, kindle the friendly and gracious Agni. Of the adorable strong one, the Vast, his own radiant powers move on their way, anointed, awake to discern.

अ॒स्य । यामा॑सः । बृ॒ह॒तः । न । व॒ग्नून् । इन्धा॑नाः । अ॒ग्नेः । सख्युः॑ । शि॒वस्य॑ । ईड्य॑स्य । वृष्णः॑ । बृ॒ह॒तः । सु॒ऽआसः॑ । भामा॑सः । याम॑न् । अ॒क्तवः॑ । चि॒कि॒त्रे॒ ॥अस्य । यामासः । बृहतः । न । वग्नून् । इन्धानाः । अग्नेः । सख्युः । शिवस्य । ईड्यस्य । वृष्णः । बृहतः । सुआसः । भामासः । यामन् । अक्तवः । चिकित्रे ॥asya | yāmāsaḥ | bṛhataḥ | na | vagnūn | indhānāḥ | agneḥ | sakhyuḥ | śivasya | īḍyasya | vṛṣṇaḥ | bṛhataḥ | su-āsaḥ | bhāmāsaḥ | yāman | aktavaḥ | cikitre

अस्यof this (of him/it)
अस्य:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
यामासःcourses/paths; goings
यामासः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootयाम (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
सम्बन्ध (genitival qualifier)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeParticle
Root
वग्नून्(as) the wagons/vehicles (vagnú-)
वग्नून्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवग्नु (प्रातिपदिक)
इन्धानाःkindling; being kindled
इन्धानाः:
कर्तृ (agreeing with subject)
TypeParticiple
Rootइन्ध् (धातु) → इन्धान (शानच्-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
सख्युःof the friend; of the companion
सख्युः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक; irregular gen. sg.)
शिवस्यof the auspicious/benign
शिवस्य:
सम्बन्ध (qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
ईड्यस्यof the praiseworthy
ईड्यस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootईड्य (प्रातिपदिक; from √ईड्/ईळ् ‘to praise’)
वृष्णःof the bull; of the mighty one
वृष्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
स्वासःsisters; (female) companions/kinswomen
स्वासः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootस्वसृ/स्वसा (प्रातिपदिक; ‘sister’, RV often ‘kinswomen’)
भामासःsplendours; lights
भामासः:
कर्तृ (appositional subject)
TypeNoun
Rootभाम (प्रातिपदिक)
यामन्in the course; on the way
यामन्:
अधिकरण (locative)
TypeNoun
Rootयामन् (प्रातिपदिक)
अक्तवःanointed; gleaming
अक्तवः:
कर्तृ (agreeing with subject)
TypeAdjective
Rootअक्त (प्रातिपदिक; from √अञ्ज्/अक्त ‘smeared, anointed’; RV: ‘bright/gleaming, anointed’)
and
:
TypeConjunction
Root
चिकित्रेhas perceived/has become aware; shines forth knowingly
चिकित्रे:
क्रिया (finite verb)
TypeVerb
Root√चित् (धातु) → चिकीत्रे (परिप्रसन्न/परफेक्ट रूप, आत्मनेपद)