Mantra 2
Sukta 10.190
Devata: Time/Order as a cosmic power (implicit); the ordainer aspect often aligned with Dhātṛ/Prajāpati in adjacent cosmogonic diction
Samhita Patha (Devanagari)
समुद्रादर्णवादधि संवत्सरो अजायत । अहोरात्राणि विदधद्विश्वस्य मिषतो वशी ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒मु॒द्राद॑र्ण॒वादधि॑ संवत्स॒रो अ॑जायत । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ वि॒दध॒द्विश्व॑स्य मिष॒तो व॒शी ॥
Transliteration
samudrā́d arṇavā́d ádhi saṃvatsaró ajāyata | ahorātrā́ṇi vidádhad víśvasya míṣato vaśī ||
Translation
From the oceanic depth, from the surging flood, the Year was born. He, the master-power, set in order the days and nights for all that moves and seeks to emerge.
Padapatha (Word Analysis)
स॒मु॒द्रात् । अ॒र्ण॒वात् । अधि॑ । स॒व्वँ॒त्स॒रः । अ॒जा॒य॒त॒ । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ । वि॒ऽदध॑त् । विश्व॑स्य । मि॒ष॒तः । व॒शी ॥समुद्रात् । अर्णवात् । अधि । सव्वँत्सरः । अजायत । अहोरात्राणि । विदधत् । विश्वस्य । मिषतः । वशी ॥samudrāt | arṇavāt | adhi | savvaṃtsaraḥ | ajāyata | ahorātrāṇi | vi-dadhat | viśvasya | miṣataḥ | vaśī
Word by Word
समुद्रात्from the ocean
समुद्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) < सम्-उद्-√दृ/द्रु (व्युत्पत्त्यनुमान)
अर्णवात्from the flood/sea
अर्णवात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)
अधिupon; from (over)
अधि:
अधikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि
संवत्सरःthe year
संवत्सरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
अजायतwas born; arose
अजायत:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (जायते)
अहोरात्राणिthe day-and-nights
अहोरात्राणि:
कर्म
TypeNoun
Rootअहोरात्र (प्रातिपदिक; द्वन्द्व) = अहन् + रात्रि
विदधत्apportioning; arranging
विदधत्:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootवि-√धा (दधाति)
विश्वस्यof all; of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मिषतःof the moving (world/creatures)
मिषतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective/Participle (used substantively)
Rootमिषत् (प्रातिपदिक/कृदन्त: √मिष् ‘to move, wink’)
वशीthe controller; sovereign
वशी:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootवशिन्/वशी (प्रातिपदिक)