Mantra 1
Sukta 10.189
Devata: Symbolic/cosmic principle (often interpreted as Sūrya’s light/cow, or Dawn/illumination moving between Earth and Heaven)
Samhita Patha (Devanagari)
आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन्मातरं पुरः । पितरं च प्रयन्त्स्वः ॥
Samhita Patha (IAST)
आयं गौः पृश्नि॑रक्रमी॒दस॑दन्मा॒तरं॑ पु॒रः । पि॒तरं॑ च प्र॒यन्त्स्व॑: ॥
Transliteration
āyáṃ gáuḥ pṛ́śnir akramīd ásadan mātáraṃ puráḥ | pitáraṃ ca prayán svàr ||
Translation
This radiant Cow of variegated light has stepped forth and taken her place before the Mother; and she goes onward to the Father, toward the luminous world.
Padapatha (Word Analysis)
आ । अ॒यम् । गौः । पृश्निः॑ । अ॒क्र॒मी॒त् । अस॑दत् । मा॒तर॑म् । पु॒रः । पि॒तर॑म् । च॒ । प्र॒ऽयन् । स्वरिति॑ स्वः॑ ॥आ । अयम् । गौः । पृश्निः । अक्रमीत् । असदत् । मातरम् । पुरः । पितरम् । च । प्रयन् । स्वरिति स्वः ॥ā | ayam | gauḥ | pṛśniḥ | akramīt | asadat | mātaram | puraḥ | pitaram | ca | pra-yan | [svar iti]svaḥ
Word by Word
अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (गौः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गौःthe cow (bovine; also symbolic ‘cow’/dawn-ray)
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पृश्निःPṛśni (the speckled one; a divine mother/epithet)
पृश्निः:
कर्तृ-समनाधिकरणम् (गौः इत्यस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अक्रमीत्stepped forth / strode
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
असदत्sat down / settled
असदत्:
क्रिया (अनुक्रमेण)
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
मातरम्(her) mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पुरःin front / before
पुरः:
अधिकरण/दिशा-निर्देशः (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (adverbial accusative)
Rootपुरस् (प्रातिपदिक)
पितरम्(her) father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
प्रयन्going forth / advancing
प्रयन्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeVerb (participle)
Rootइ (धातु) + प्र (उपसर्ग)
स्वःto heaven; the heavenly light
स्वः:
कर्म/अधिकरण (गत्यर्थे गन्तव्यः)
TypeNoun (indeclinable-like in RV usage)
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक; ‘heaven’)