Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.181

Rishi: Bharadvāja (named in the verse)
Devata: Agni (with Dhātṛ, Savitṛ, Viṣṇu as sources)
Chandas: Anuṣṭubh (explicitly referenced; verse itself may be in a different meter in some recensions, but the mantra thematizes Anuṣṭubh)

अविन्दन्ते अतिहितं यदासीद्यज्ञस्य धाम परमं गुहा यत् । धातुर्द्युतानात्सवितुश्च विष्णोर्भरद्वाजो बृहदा चक्रे अग्नेः ॥

अवि॑न्द॒न्ते अति॑हितं॒ यदासी॑द्य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ पर॒मं गुहा॒ यत् । धा॒तुर्द्युता॑नात्सवि॒तुश्च॒ विष्णो॑र्भ॒रद्वा॑जो बृ॒हदा च॑क्रे अ॒ग्नेः ॥

avíndante áti-hitaṃ yád āsīd yajñásya dhā́ma paramáṃ guhā́ yát | dhā́tur dyutā́nāt savitúś ca víṣṇor bharádvājo bṛhád ā́ cakre agnéḥ ||

They found that which was set beyond, when the supreme seat of the sacrifice was hidden in the cavern. From Dhātṛ’s shining, from Savitṛ and from Viṣṇu, Bharadvāja fashioned the Vast (Bṛhat) for Agni—so the Fire may blaze in the wideness of the soul.

अवि॑न्दन् । ते । अति॑ऽहितम् । यत् । आसी॑त् । य॒ज्ञस्य॑ । धाम॑ । प॒र॒मम् । गुहा॑ । यत् । धा॒तुः । द्युता॑नात् । स॒वि॒तुः । च॒ । विष्णोः॑ । भ॒रत्ऽवा॑जः । बृ॒हत् । आ । च॒क्रे॒ । अ॒ग्नेः ॥अविन्दन् । ते । अतिहितम् । यत् । आसीत् । यज्ञस्य । धाम । परमम् । गुहा । यत् । धातुः । द्युतानात् । सवितुः । च । विष्णोः । भरत्वाजः । बृहत् । आ । चक्रे । अग्नेः ॥avindan | te | ati-hitam | yat | āsīt | yajñasya | dhāma | paramam | guhā | yat | dhātuḥ | dyutānāt | savituḥ | ca | viṣṇoḥ | bharat-vājaḥ | bṛhat | ā | cakre | agneḥ

अविन्दन्तेthey found / discovered
अविन्दन्ते:
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति) / प्राप्-अर्थे
अतिहितम्hidden away, laid beyond (well-concealed)
अतिहितम्:
Karma
TypeAdjective (past passive participle)
Rootअति-√धा (हित) / प्रातिपदिक: अतिहित-
यत्which
यत्:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootयज्ञ-
धामabode; seat; ordinance/place
धाम:
Karma (as object of ‘found’)
TypeNoun
Rootधामन्-
परमम्highest, supreme
परमम्:
Karma (qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम-
गुहाin the cave; in concealment
गुहा:
Adhikaraṇa
TypeNoun (indeclinable-like locative form used adverbially)
Rootगुहा-
यत्which
यत्:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
धातुःof the establisher/creator
धातुः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootधातृ-/धातु- (Vedic: ‘creator/establisher’; also ‘element’ later)
द्युतानात्from the shining (splendour)
द्युतानात्:
Apādāna
TypeNoun (action/agent abstract in -āna)
Rootद्युतान- (from √द्युत् ‘shine’)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootसवितृ-
and
:
TypeIndeclinable
Root
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootविष्णु-
भरद्वाजःBharadvāja
भरद्वाजः:
Kartā
TypeProper Noun (ṛṣi-name)
Rootभरद्वाज-
बृहदाwith greatness; mightily
बृहदा:
Karaṇa
TypeAdjective (adverbial instrumental)
Rootबृहद्- (Vedic instr. sg. used adverbially)
चक्रेhe has made; he fashioned
चक्रे:
TypeVerb
Root√कृ (करोति)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअग्नि-