HomeRig VedaMandala 10Sukta 18Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 10.18

Rishi: RV 10.18 funerary hymn seer tradition.
Devata: Pṛthivī (Earth) as Mother; Nirṛti as the feared dissolution to be avoided/guarded against.
Chandas: Triṣṭubh.

उप सर्प मातरं भूमिमेतामुरुव्यचसं पृथिवीं सुशेवाम् । ऊर्णम्रदा युवतिर्दक्षिणावत एषा त्वा पातु निॠतेरुपस्थात् ॥

उप॑ सर्प मा॒तरं॒ भूमि॑मे॒तामु॑रु॒व्यच॑सं पृथि॒वीं सु॒शेवा॑म् । ऊर्ण॑म्रदा युव॒तिर्दक्षि॑णावत ए॒षा त्वा॑ पातु॒ निॠ॑तेरु॒पस्था॑त् ॥

úpa sarpa mātáraṃ bhū́mim etā́m uruvyácasaṃ pṛthivī́ṃ suśévām | ū́rṇamradā yuvatír dákṣiṇāvata eṣā́ tvā pātu nírṛter upásthāt ||

Creep near to this Mother Earth—wide-spreading, the broad one, gracious and kind. Soft as wool is the young maiden, rich in the right-giving power; may she guard you from the realm of dissolution, from the lap of Nirṛti.

उप॑ । स॒र्प॒ । मा॒तर॑म् । भूमि॑म् । ए॒ताम् । उ॒रु॒ऽव्यच॑सम् । पृ॒थि॒वीम् । सु॒ऽशेवा॑म् । ऊर्ण॑ऽम्रदाः । यु॒व॒तिः । दक्षि॑णाऽवते । ए॒षा । त्वा॒ । पा॒तु॒ । निःऽऋ॑तेः । उ॒पऽस्था॑त् ॥उप । सर्प । मातरम् । भूमिम् । एताम् । उरुव्यचसम् । पृथिवीम् । सुशेवाम् । ऊर्णम्रदाः । युवतिः । दक्षिणावते । एषा । त्वा । पातु । निःऋतेः । उपस्थात् ॥upa | sarpa | mātaram | bhūmim | etām | uru-vyacasam | pṛthivīm | su-śevām | ūrṇa-mradāḥ | yuvatiḥ | dakṣiṇāvate | eṣā | tvā | pātu | niḥ-ṛteḥ | upa-sthāt

उपnear, towards
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग) अव्यय
सर्पcreep/approach!
सर्प:
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) → सर्प (लोट्) / alternatively √सृप्
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
भूमिम्earth, ground
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
एताम्this
एताम्:
Viśeṣaṇa (of भूमिम्)
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उरुव्यचसम्wide-spreading, far-extended
उरुव्यचसम्:
Viśeṣaṇa (of भूमिम्)
TypeAdjective
Rootउरु-व्यचस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय) आधार: व्यचस् < √व्यच्
पृथिवीम्the broad Earth
पृथिवीम्:
Apposition to भूमिम् (Karma)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सुशेवाम्very gracious, kindly
सुशेवाम्:
Viśeṣaṇa (of पृथिवीम्/भूमिम्)
TypeAdjective
Rootसु-शेवा (प्रातिपदिक; सु + शेवा ‘kind, gracious’)
ऊर्णम्रदाsoft as wool
ऊर्णम्रदा:
Kartā (of पातु)
TypeAdjective
Rootऊर्ण-म्रद (प्रातिपदिक; ऊर्ण ‘wool’ + म्रद ‘soft’ < √मृद्)
युवतिःyoung woman (the Earth as maiden)
युवतिः:
Kartā (appositional with एषा)
TypeNoun
Rootयुवति (प्रातिपदिक)
दक्षिणावतःof the right (side); rightward
दक्षिणावतः:
Sambandha (genitive with उपस्थात्: ‘of the right side’)
TypeAdjective
Rootदक्षिणावत् (प्रातिपदिक)
एषाthis (she)
एषा:
Kartā (of पातु)
TypePronoun
Rootएषद्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
पातुmay (she) protect
पातु:
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘to protect’
निॠतेःof/from Nirr̥ti (destruction, the goddess of dissolution)
निॠतेः:
Apādāna (ablatival sense via genitive: ‘from Nirr̥ti’)
TypeNoun
Rootनिॠति (प्रातिपदिक)
उपस्थात्from the lap/side, from close proximity
उपस्थात्:
Apādāna/Adhikaraṇa (source/position: ‘from (her) lap/side’)
TypeNoun (ablatival form)
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक) + तसिल् (ablative) / ‘from the lap/side’