Mantra 4
Sukta 10.176
Rishi: Sūkta to the R̥bhus (artisan divinities); exact r̥ṣi attribution varies by Anukramaṇī—confirm per edition.
Devata: Agni
Chandas: Likely Triṣṭubh (verify per edition).
Samhita Patha (Devanagari)
अयमग्निरुरुष्यत्यमृतादिव जन्मनः । सहसश्चित्सहीयान्देवो जीवातवे कृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒यम॒ग्निरु॑रुष्यत्य॒मृता॑दिव॒ जन्म॑नः । सह॑सश्चि॒त्सही॑यान्दे॒वो जी॒वात॑वे कृ॒तः ॥
Transliteration
ayám agnír uruṣyaty amṛ́tād iva jánmanaḥ | sáhasaś cit sahī́yān devó jī́vātave kṛtáḥ ||
Translation
This Agni widens and guards our being, as if born from immortality itself. Even stronger than force, the god is fashioned in us so that we may truly live (in the greater life).
Padapatha (Word Analysis)
अ॒यम् । अ॒ग्निः । उ॒रु॒ष्य॒ति॒ । अ॒मृता॑त्ऽइव । जन्म॑नः । सह॑सः । चि॒त् । सही॑यान् । दे॒वः । जी॒वात॑वे । कृ॒तः ॥अयम् । अग्निः । उरुष्यति । अमृतात्इव । जन्मनः । सहसः । चित् । सहीयान् । देवः । जीवातवे । कृतः ॥ayam | agniḥ | uruṣyati | amṛtāt-iva | janmanaḥ | sahasaḥ | cit | sahīyān | devaḥ | jīvātave | kṛtaḥ
Word by Word
अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (अग्निः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उरुष्यतिprotects, saves
उरुष्यति:
क्रिया
TypeVerb
Rootउरुष्य (धातु; ‘to protect, to save’)
अमृतात्from immortality
अमृतात्:
अपादान
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
सम्बन्ध/उपमान-निर्देश
TypeIndeclinable
Rootइव
जन्मनःof birth
जन्मनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
सहसःof strength, of might
सहसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
सम्बन्ध (निपात-बल)
TypeIndeclinable
Rootचित्
सहीयान्stronger, more mighty
सहीयान्:
विशेषणम् (देवः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसहियस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (अन्तर्निहित-क्रियायाः/वाक्य-प्रधानः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जीवातवेfor living, for life
जीवातवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजीवातु (प्रातिपदिक; ‘life, living’)
कृतःmade, fashioned, appointed
कृतः:
विधेय-विशेषणम् (देवः/अग्निः इत्यस्य)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)