Mantra 4
Sukta 10.171
Devata: Indra (as bringer-forward of Sūrya/illumination)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं त्यमिन्द्र सूर्यं पश्चा सन्तं पुरस्कृधि । देवानां चित्तिरो वशम् ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वं त्यमि॑न्द्र॒ सूर्यं॑ प॒श्चा सन्तं॑ पु॒रस्कृ॑धि । दे॒वानां॑ चित्ति॒रो वश॑म् ॥
Transliteration
tváṁ tyám indra sū́ryaṁ paścā́ sántaṁ purás kṛdhi | devā́nāṁ cit tiró váśam ||
Translation
You, O Indra, make that Sun which is behind to be set in front—beyond even the limiting control of the gods; bring the light forward into the lead of our seeing.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । त्यम् । इ॒न्द्र॒ । सूर्य॑म् । प॒श्चा । सन्त॑म् । पु॒रः । कृ॒धि॒ । दे॒वाना॑म् । चि॒त् । ति॒रः । वश॑म् ॥त्वम् । त्यम् । इन्द्र । सूर्यम् । पश्चा । सन्तम् । पुरः । कृधि । देवानाम् । चित् । तिरः । वशम् ॥tvam | tyam | indra | sūryam | paścā | santam | puraḥ | kṛdhi | devānām | cit | tiraḥ | vaśam
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्यम्that (yonder)
त्यम्:
कर्म
TypePronoun/Determiner
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘त्य’ = एतदर्थक-प्रयोग)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper) / Vocative
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
कर्म (त्यम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन) तथा मुख्यकर्म
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
पश्चाafterwards; behind
पश्चा:
अधिकरण (काल/क्रम) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपश्चा (अव्यय) < पश्चात्-भाव
सन्तम्being; existing (as)
सन्तम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple (present active) used adjectivally
Rootअस् (धातु) → सत् (वर्तमान कृदन्त)
पुरस्कृधिplace in front; put forward
पुरस्कृधि:
क्रिया (कर्मणि प्रवर्तक)
TypeVerb
Rootपुरस् + कृ (धातु) → पुरस्कृ (करणे/अग्रेकरणे)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
चित्तिरःthe discerning one; the wise/knowing (one)
चित्तिरः:
कर्तृ (द्वितीय-पादे निहित-क्रियायाः/वाक्यांशस्य कर्ता) अथवा ‘वशम्’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootचित्तिर (प्रातिपदिक; RV-प्रयोगः ‘चित्तिर’ = चिन्तन/प्रज्ञा/विवेक इत्यर्थकः) अथवा ‘चित्तिर’ (विशेषण)
वशम्control; dominion; power
वशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)