HomeRig VedaMandala 10Sukta 17Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.17

Rishi: Vasiṣṭha (often given for RV 10.17 in Anukramaṇī tradition; verify in critical editions)
Devata: Tvaṣṭṛ; also mythic figures: Vivasvat, Saraṇyū, Yama
Chandas: Triṣṭubh (probable)

त्वष्टा दुहित्रे वहतुं कृणोतीतीदं विश्वं भुवनं समेति । यमस्य माता पर्युह्यमाना महो जाया विवस्वतो ननाश ॥

त्वष्टा॑ दुहि॒त्रे व॑ह॒तुं कृ॑णो॒तीती॒दं विश्वं॒ भुव॑नं॒ समे॑ति । य॒मस्य॑ मा॒ता प॑र्यु॒ह्यमा॑ना म॒हो जा॒या विव॑स्वतो ननाश ॥

tvaṣṭā duhitre vahatuṃ kṛṇotīti idam viśvam bhuvanam sam eti | yamasya mātā pari-uhyamānā mahaḥ jāyā vivavasvataḥ nanāśa ||

Tvaṣṭṛ fashions the bridal procession for his daughter; therefore this whole world of becoming comes together. The Mother of Yama, being borne away, the great spouse of Vivasvat, vanished—passing from one status of being to another.

त्वष्टा॑ । दु॒हि॒त्रे । व॒ह॒तुम् । कृ॒णो॒ति॒ । इति॑ । इ॒दम् । विश्व॑म् । भुव॑नम् । सम् । ए॒ति॒ । य॒मस्य॑ । मा॒ता । प॒रि॒ऽउ॒ह्यमा॑ना । म॒हः । जा॒या । विव॑वस्वतः । न॒ना॒श॒ ॥त्वष्टा । दुहित्रे । वहतुम् । कृणोति । इति । इदम् । विश्वम् । भुवनम् । सम् । एति । यमस्य । माता । परिउह्यमाना । महः । जाया । विववस्वतः । ननाश ॥tvaṣṭā | duhitre | vahatum | kṛṇoti | iti | idam | viśvam | bhuvanam | sam | eti | yamasya | mātā | pari-uhyamānā | mahaḥ | jāyā | vivavasvataḥ | nanāśa

त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्टृ- (प्रातिपदिक) < √त्वक्ष्/त्वष्ट् (रूप-निर्माण/कर्तृ) (व्युत्पत्त्यर्थ)
दुहित्रेfor (his) daughter
दुहित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदुहितृ- (प्रातिपदिक)
वहतुम्the bridal procession / marriage
वहतुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवहतु- (प्रातिपदिक; ‘विवाह-यात्रा/विवाह’) < √वह् (वहति)
कृणोतिmakes, arranges
कृणोति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
इतिthus
इति:
(उद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
ईदंthis (very)
ईदं:
कर्म (समेति इत्यस्य) / विषय
TypePronoun
Rootईदृश्/इदम्- (सर्वनाम; वैदिक रूप ‘ईदं’)
विश्वम्all, entire
विश्वम्:
(विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
भुवनम्the world, the beings/realm
भुवनम्:
कर्म (समेति) / विषय
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक) < √भू (भवति)
सम्together, wholly
सम्:
(क्रियाविशेषण; ‘समेति’ इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
एतिcomes together, gathers
एति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
यमस्यof Yama
यमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयम- (प्रातिपदिक)
माताthe mother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
परिaround, about
परि:
(क्रियाविशेषण; ‘पर्युह्यमाना’ इत्यत्र)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग)
ऊह्यमानाbeing carried/led around (in procession)
ऊह्यमाना:
कर्तृ (कृदन्त-क्रियायाः; ‘माता’)
TypeParticiple (Passive)
Root√ऊह् (ऊहते/ऊहति; वहन/उत्सारण/परिवहन-भाव) → ऊह्यमान- (कृदन्त)
महःgreat
महः:
(विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत्/मह- (प्रातिपदिक; वैदिक रूप ‘महः’)
जायाwife
जाया:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजाया- (प्रातिपदिक)
विवस्वतःof Vivasvat (the Sun)
विवस्वतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootविवस्वत्- (प्रातिपदिक)
ननाशvanished, disappeared
ननाश:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√नश् (नाशे/गत्यर्थे; ‘to perish/vanish’)