Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 10.165

Rishi: Late/anonymous protective hymn tradition (Mandala 10).
Devata: Devas collectively; operative power is ṛc/mantra as instrument of Ṛta.
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan).

ऋचा कपोतं नुदत प्रणोदमिषं मदन्तः परि गां नयध्वम् । संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जं प्र पतात्पतिष्ठः ॥

ऋ॒चा क॒पोतं॑ नुदत प्र॒णोद॒मिषं॒ मद॑न्त॒: परि॒ गां न॑यध्वम् । सं॒यो॒पय॑न्तो दुरि॒तानि॒ विश्वा॑ हि॒त्वा न॒ ऊर्जं॒ प्र प॑ता॒त्पति॑ष्ठः ॥

ṛcā́ kapótaṃ nudata práṇodám íṣaṃ mádantaḥ pári gā́ṃ nayadhvam | saṃyopáyanto duritā́ni víśvā hitvā́ na ūrjáṃ prá patāt pátiṣṭhaḥ ||

With the chant drive away the pigeon—thrust it far; rejoicing in the nourishing force, lead it away around (and out). Gathering up all misfortunes, leaving our plenitude of energy untouched, let it fly forth, most swiftly.

ऋ॒चा । क॒पोत॑म् । नु॒द॒त॒ । प्र॒ऽनोद॑म् । इष॑म् । मद॑न्तः । परि॑ । गाम् । न॒य॒ध्व॒म् । स॒म्ऽयो॒पय॑न्तः । दुः॒ऽइ॒तानि॑ । विश्वा॑ । हि॒त्वा । नः॒ । ऊर्ज॑म् । प्र । प॒ता॒त् । पति॑ष्ठः ॥ऋचा । कपोतम् । नुदत । प्रनोदम् । इषम् । मदन्तः । परि । गाम् । नयध्वम् । सम्योपयन्तः । दुःइतानि । विश्वा । हित्वा । नः । ऊर्जम् । प्र । पतात् । पतिष्ठः ॥ṛcā | kapotam | nudata | pra-nodam | iṣam | madantaḥ | pari | gām | nayadhvam | sam-yopayantaḥ | duḥ-itāni | viśvā | hitvā | naḥ | ūrjam | pra | patāt | patiṣṭhaḥ

ऋचाwith a hymn (by means of a ṛc)
ऋचा:
करण (instrument) / साधन
TypeNoun
Rootऋच् (ऋच्- प्रातिपदिक ‘ऋच्/ऋचा’ = ऋग्/ऋचा ‘स्तुति/ऋक्’)
कपोतम्the pigeon/dove
कपोतम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकपोत (प्रातिपदिक)
नुदतpush away! drive off!
नुदत:
क्रिया
TypeVerb
Rootनुद् (धातु)
प्रणोदdrive forth/away!
प्रणोद:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र-नुद् (धातु; उपसर्ग: प्र)
मिषम्harm, mischief, injury
मिषम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootमिष (प्रातिपदिक; ‘हानि/विपत्ति/दुःख’ इत्यर्थे) অথবা √मिष् (क्षोभे) से व्युत्पन्न भाव
मदन्तःrejoicing, exhilarated (ones)
मदन्तः:
कर्तृ (agent; संबोधन-प्रायः) / कर्ता
TypeParticiple (Adjective) / Verbal
Rootमद् (धातु) → वर्तमान कृदन्त/शतृ (मदन्त्)
परिaround, about
परि:
उपपद-सम्बन्ध (direction/circumference)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
गाम्the cow (cattle)
गाम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
नयध्वम्lead (you all)!
नयध्वम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु; नय-)
संयोपयन्तःcoming together/approaching together
संयोपयन्तः:
कर्तृ (agent; संबोधन-प्रायः)
TypeParticiple (Adjective) / Verbal
Rootसम्-उप-या (धातु √या ‘गत्यर्थे’; उपसर्ग: सं-, उप-) → शतृ (यन्त्)
दुरितानिevils, misfortunes, sins
दुरितानि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootदुरित (प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
विशेषण (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
हित्वाhaving abandoned, leaving
हित्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive)
TypeGerund
Rootहा (धातु; √हा ‘त्यागे’)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊर्जम्strength, nourishment
ऊर्जम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
उपपद-सम्बन्ध (forth)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
पततात्fly away!
पततात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
पतिष्ठःO flyer / O bird (swift one)
पतिष्ठः:
सम्बोधन (addressed entity)
TypeNoun (vocative) / Adjective
Rootपतिष्ठ (प्रातिपदिक; ‘उड़नेवाला/पक्षी’ इत्यर्थे, ‘पत्’ से व्युत्पन्न)