Mantra 1
Sukta 10.153
Rishi: Traditionally a late Vedic seer (RV 10.153 Indra hymn; exact attribution varies—external confirmation required)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī or Anuṣṭubh-like short meter (verse is short; exact meter requires pada count verification)
Samhita Patha (Devanagari)
ईङ्खयन्तीरपस्युव इन्द्रं जातमुपासते । भेजानासः सुवीर्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ई॒ङ्खय॑न्तीरप॒स्युव॒ इन्द्रं॑ जा॒तमुपा॑सते । भे॒जा॒नास॑: सु॒वीर्य॑म् ॥
Transliteration
īṅkháyantīr apasyúvá índraṃ jātám upā́sate | bhejānā́saḥ su-vī́ryam ||
Translation
Stirring forward, the doers of the work draw near to Indra newly born (in them); they share in his noble hero-force.
Padapatha (Word Analysis)
ई॒ङ्खय॑न्तीः । अ॒प॒स्युवः॑ । इन्द्र॑म् । जा॒तम् । उप॑ । आ॒स॒ते॒ । भे॒जा॒नासः॑ । सु॒ऽवीर्य॑म् ॥ईङ्खयन्तीः । अपस्युवः । इन्द्रम् । जातम् । उप । आसते । भेजानासः । सुवीर्यम् ॥īṅkhayantīḥ | apasyuvaḥ | indram | jātam | upa | āsate | bhejānāsaḥ | su-vīryam
Word by Word
ईङ्खयन्तीःmoving, stirring (f.)
ईङ्खयन्तीः:
Kartā (उपासते इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootईङ्खय (धातु: ईङ्ख्/ईङ्खय् ‘चलने, कम्पने’)
अपस्यवःthe active/industrious ones; workers (devotees)
अपस्यवः:
Kartā (उपासते इत्यस्य कर्ता)
TypeAdjective/Noun (agentive)
Rootअपस् (प्रातिपदिक ‘कर्म/कार्य’) + यु (प्रत्यय ‘युक्त/शील’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma (उपासते—उपासनायाः विषयः)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जातम्born; arisen
जातम्:
Karma (इन्द्रम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (past participle)
Rootजन् (धातु ‘जन्मनि’) → जात (क्त)
उपnear; towards (as preverb)
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
आसतेthey worship/attend upon
आसते:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootआस् (धातु ‘आसने/उपवेशने’) + उप (उपसर्ग) → उप-आस् = उपास्
भेजानासःsharing/partaking; devoted (ones)
भेजानासः:
Kartā (उपासते इत्यस्य कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeVerb (participle used substantively)
Rootभज् (धातु ‘सेवायाम्/भागे’) → भेजान (कृदन्त; परिप्रयोगः)
सुवीर्यम्good heroism; excellent valor/strength
सुवीर्यम्:
Karma (भज्/भेजानासः—यत् प्राप्नुवन्ति/भजन्ते तत्)
TypeNoun
Rootसु- (उपसर्ग) + वीर्य (प्रातिपदिक ‘वीरत्व/पराक्रम’)