HomeRig VedaMandala 10Sukta 13Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 10.13

Devata: Indeterminate/Composite; verse speaks in a symbolic register of Father–Son powers with Marut-force; associated with Ṛta and dual principles
Chandas: Trishtubh (probable, based on RV 10 style and cadence; requires pada-count verification)

सप्त क्षरन्ति शिशवे मरुत्वते पित्रे पुत्रासो अप्यवीवतन्नृतम् । उभे इदस्योभयस्य राजत उभे यतेते उभयस्य पुष्यतः ॥

स॒प्त क्ष॑रन्ति॒ शिश॑वे म॒रुत्व॑ते पि॒त्रे पु॒त्रासो॒ अप्य॑वीवतन्नृ॒तम् । उ॒भे इद॑स्यो॒भय॑स्य राजत उ॒भे य॑तेते उ॒भय॑स्य पुष्यतः ॥

saptá kṣáranti śíśave marútvate pitré putrā́so ápy avīvatan ṛtám | ubhé íd asyóbháyasya rājata ubhé yatete ubháyasya púṣyataḥ ||

Seven streams of force flow for the child of becoming, for the Father endowed with the Maruts; the sons too have made the Truth (ṛta) move forward and take effect. Both sides of his dual nature shine; both strive, and both are fostered into fullness.

स॒प्त । क्ष॒र॒न्ति॒ । शिश॑वे । म॒रुत्व॑ते । पि॒त्रे । पु॒त्रासः॑ । अपि॑ । अ॒वी॒व॒त॒न् । ऋ॒तम् । उ॒भे इति॑ । इत् । अ॒स्य॒ । उ॒भय॑स्य । रा॒ज॒तः॒ । उ॒भे इति॑ । य॒ते॒ते॒ इति॑ । उ॒भय॑स्य । पु॒ष्य॒तः॒ ॥सप्त । क्षरन्ति । शिशवे । मरुत्वते । पित्रे । पुत्रासः । अपि । अवीवतन् । ऋतम् । उभे इति । इत् । अस्य । उभयस्य । राजतः । उभे इति । यतेते इति । उभयस्य । पुष्यतः ॥sapta | kṣaranti | śiśave | marutvate | pitre | putrāsaḥ | api | avīvatan | ṛtam | ubhe iti | it | asya | ubhayasya | rājataḥ | ubhe iti | yateteiti | ubhayasya | puṣyataḥ

सप्तseven
सप्त:
विशेषण (संख्या-विशेषण) / कर्म-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षरन्तिthey flow, they stream
क्षरन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षर् (क्षरणे)
शिशवेto/for the child
शिशवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
मरुत्वतेto the Marut-possessing one (attended by the Maruts)
मरुत्वते:
सम्प्रदान (शिशवे इति सह विशेषण)
TypeAdjective
Rootमरुत्वन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक; मरुत् + वत्)
पित्रेto/for the father
पित्रे:
सम्प्रदान (शिशवे इति सह समन्वयः)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
पुत्रासःthe sons
पुत्रासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अपिalso, moreover
अपि:
सम्बन्ध/उपपद-निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
अवीवतन्they caused to blow/stir; they set in motion
अवीवतन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वी (वे/वायने/विगमने; कारणे-प्रयोगः) / √वय् इति परम्परया व्याख्येयम्
ऋतम्ṛta (cosmic order, truth)
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
उभेboth (two)
उभे:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
सम्बन्ध (बलार्थक)
TypeIndeclinable
Rootइद्/इत् (निपात; emphatic)
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
उभयस्यof both, of the twofold
उभयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootउभय (प्रातिपदिक)
राजतthey two shine, are resplendent
राजत:
क्रिया
TypeVerb
Root√राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)
उभेboth (two)
उभे:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
यतेतेthey two strive/press on
यतेते:
क्रिया
TypeVerb
Root√यत् (प्रयत्ने) + √इ (गत्यर्थ; आत्मनेपद) (यत्-इते इति द्विधा व्याख्या)
उभयस्यof both
उभयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootउभय (प्रातिपदिक)
पुष्यतःthey two prosper/nourish, they two make thrive
पुष्यतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√पुष् (पुष्टौ/वर्धने)