HomeRig VedaMandala 10Sukta 13Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.13

Devata: Yama (explicit), Bṛhaspati (explicit), and the Devāḥ as the choosing powers; theme centers on mortality/immortality and sacrifice.
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification).

देवेभ्यः कमवृणीत मृत्युं प्रजायै कममृतं नावृणीत । बृहस्पतिं यज्ञमकृण्वत ऋषिं प्रियां यमस्तन्वं प्रारिरेचीत् ॥

दे॒वेभ्य॒: कम॑वृणीत मृ॒त्युं प्र॒जायै॒ कम॒मृतं॒ नावृ॑णीत । बृह॒स्पतिं॑ य॒ज्ञम॑कृण्वत॒ ऋषिं॑ प्रि॒यां य॒मस्त॒न्वं१॒॑ प्रारि॑रेचीत् ॥

devébhyaḥ kám avṛṇīta mṛtyúṃ pra-jā́yai kám amṛ́taṃ ná avṛṇīta | bṛ́haspátiṃ yajñám akṛṇvata ṛ́ṣiṃ priyā́ṃ yámas tanváṃ prá arirecīt ||

Whom did he choose for death among the gods, and whom for the progeny did he not choose for immortality? They made Bṛhaspati the sacrifice, the beloved seer; Yama extended his body forth—establishing the mortal frame as the field where the sacred work can be accomplished and surpassed.

दे॒वेभ्यः॑ । कम् । अ॒वृ॒णी॒त॒ । मृ॒त्युम् । प्र॒ऽजायै॑ । कम् । अ॒मृत॑म् । न । अ॒वृ॒णी॒त॒ । बृह॒स्पति॑म् । य॒ज्ञम् । अ॒कृ॒ण्व॒त॒ । ऋषि॑म् । प्रि॒याम् । य॒मः । त॒न्व॑म् । प्र । अ॒रि॒रे॒ची॒त् ॥देवेभ्यः । कम् । अवृणीत । मृत्युम् । प्रजायै । कम् । अमृतम् । न । अवृणीत । बृहस्पतिम् । यज्ञम् । अकृण्वत । ऋषिम् । प्रियाम् । यमः । तन्वम् । प्र । अरिरेचीत् ॥devebhyaḥ | kam | avṛṇīta | mṛtyum | pra-jāyai | kam | amṛtam | na | avṛṇīta | bṛhaspatim | yajñam | akṛṇvata | ṛṣim | priyām | yamaḥ | tanvam | pra | arirecīt

दे॒वेभ्यःto/for the gods
दे॒वेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव
कम्whom?/what?
कम्:
कर्म
TypePronoun
Rootकिम्
अवृणीतchose
अवृणीत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृ (वृणीते ‘to choose’)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृत्यु
प्रजायैfor (his) offspring/creatures
प्रजायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रजा
कम्whom?/what?
कम्:
कर्म
TypePronoun
Rootकिम्
अमृतम्immortality
अमृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमृत
not
:
(सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Root
अवृणीतchose
अवृणीत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृ (वृणीते ‘to choose’)
बृहस्पतिम्Bṛhaspati
बृहस्पतिम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ
अकृण्वतthey made/appointed
अकृण्वत:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (करोति ‘to do/make’)
ऋषिम्seer
ऋषिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋषि
प्रियाम्dear, beloved
प्रियाम्:
विशेषण (कर्म) / कर्म
TypeAdjective
Rootप्रिय
यमःYama
यमः:
कर्ता
TypeNoun (proper)
Rootयम
तन्वम्body, person
तन्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनू
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र
अरिरेचीत्set in order/assigned/established
अरिरेचीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootरीच्/रेच् (Vedic ‘to set in motion/arrange/assign’; with उपसर्ग प्र)