Previous Mantra

Mantra 8

Sukta 10.123

Rishi: Same hymn-cycle attribution as RV 10.123.
Devata: Luminous essence (drapsa/bhānu) within the Vena-Gandharva complex; Svar/rajas cosmology.
Chandas: Triṣṭubh.

द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि ॥

द्र॒प्सः स॑मु॒द्रम॒भि यज्जिगा॑ति॒ पश्य॒न्गृध्र॑स्य॒ चक्ष॑सा॒ विध॑र्मन् । भा॒नुः शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॑ चका॒नस्तृ॒तीये॑ चक्रे॒ रज॑सि प्रि॒याणि॑ ॥

drapsáḥ samudrám abhí yáj jigā́ti páśyan gṛ́dhrasya cákṣasā vídharman | bhānúḥ śukréṇa śóciṣā cakā́nās tṛtī́ye cakré rájasi priyā́ṇi ||

The drop of essence moves toward the ocean, seeing with the vulture’s far-sight, upholding the law. The beam, rejoicing in its bright flame, establishes the beloved things in the third realm of rajas.

द्र॒प्सः । स॒मु॒द्रम् । अ॒भि । यत् । जिगा॑ति । पश्य॑न् । गृध्र॑स्य । चक्ष॑सा । विऽध॑र्मन् । भा॒नुः । शु॒क्रेण॑ । शो॒चिषा॑ । च॒का॒नः । तृ॒तीये॑ । च॒क्रे॒ । रज॑सि । प्रि॒याणि॑ ॥द्रप्सः । समुद्रम् । अभि । यत् । जिगाति । पश्यन् । गृध्रस्य । चक्षसा । विधर्मन् । भानुः । शुक्रेण । शोचिषा । चकानः । तृतीये । चक्रे । रजसि । प्रियाणि ॥drapsaḥ | samudram | abhi | yat | jigāti | paśyan | gṛdhrasya | cakṣasā | vi-dhamarn | bhānuḥ | śukreṇa | śociṣā | cakānaḥ | tṛtīye | cakre | rajasi | priyāṇi

द्रप्सःthe drop (bright drop/soma-drop)
द्रप्सः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्रप्स (प्रातिपदिक)
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
(दिशा/उपसर्ग) कर्म-प्रवृत्तिनिमित्त
TypeIndeclinable
Rootअभि
यत्when / that
यत्:
(सम्बन्ध) उपवाक्य-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जिगातिgoes, hastens
जिगाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√गा (गमन) + उपसर्ग जि- (रेडुप्लिकेशन) → जिगा-
पश्यन्seeing
पश्यन्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण) / क्रियाविशेषण
TypeVerb
Root√पश् (दर्शन)
गृध्रस्यof the vulture/eagle
गृध्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगृध्र (प्रातिपदिक)
चक्षसाwith the eye, by the sight
चक्षसा:
करण
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
विधर्मन्the ordinance/order (the established arrangement)
विधर्मन्:
कर्म
TypeNoun
Rootविधर्मन् (प्रातिपदिक; ‘ordinance/arrangement, established order’)
भानुःthe beam, radiance
भानुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
शुक्रेणwith bright/clear (splendour)
शुक्रेण:
करण
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
शोचिषाwith flame, with radiance
शोचिषा:
करण
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
चकानःshining, radiant
चकानः:
कर्तृ (विशेषण) / क्रियाविशेषण
TypeVerb
Root√कन्/√काङ्क्ष्? (वैदिक: √कन् ‘to shine/appear, be pleased’; कृदन्त चकान-)
तृतीयेin the third
तृतीये:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootतृतीय (क्रमवाचक प्रातिपदिक)
चक्रेhas made, has fashioned
चक्रे:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करण) → चक्रे
रजसिin the region/space (rajas)
रजसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
प्रियाणिdear (things), beloved (things)
प्रियाणि:
कर्म
TypeAdjective (substantivized)
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)