Mantra 9
Sukta 10.118
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
तं त्वा गीर्भिरुरुक्षया हव्यवाहं समीधिरे । यजिष्ठं मानुषे जने ॥
Samhita Patha (IAST)
तं त्वा॑ गी॒र्भिरु॑रु॒क्षया॑ हव्य॒वाहं॒ समी॑धिरे । यजि॑ष्ठं॒ मानु॑षे॒ जने॑ ॥
Transliteration
táṃ tvā gīrbhír urukṣáyā havyavā́haṃ sám īdhire | yájiṣṭhaṃ mā́nuṣe jáne ||
Translation
You, the offering-bearer, the wide-dwelling power, they have kindled with their hymns—most capable in the work of sacrifice within the human being.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । त्वा॒ । गीः॒ऽभिः । उ॒रु॒ऽक्षयाः॑ । ह॒व्य॒ऽवाह॑म् । सम् । ई॒धि॒रे॒ । यजि॑ष्ठम् । मानु॑षे । जने॑ ॥तम् । त्वा । गीःभिः । उरुक्षयाः । हव्यवाहम् । सम् । ईधिरे । यजिष्ठम् । मानुषे । जने ॥tam | tvā | gīḥ-bhiḥ | uru-kṣayāḥ | havya-vāham | sam | īdhire | yajiṣṭham | mānuṣe | jane
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गीर्भिःwith hymns/utterances
गीर्भिः:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘स्तुति/वाक्’
उरुक्षयाwide-dwelling, far-abiding
उरुक्षया:
कर्म
TypeAdjective
Rootउरुक्षय (विशेषण-प्रातिपदिक; उरु ‘विस्तीर्ण’ + क्षय ‘आवास/निवास’)
हव्यवाहम्the oblation-bearer (Agni)
हव्यवाहम्:
कर्म
TypeNoun (epithet)
Rootहव्यवाह (प्रातिपदिक; हव्य ‘हविः’ + वाह ‘वह्-धातु से ‘वहनेवाला’)
समिधिरेthey have kindled (him)
समिधिरे:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्-इध् (धातु: इध् ‘दीप्तौ/प्रज्वलने’)
यजिष्ठम्most worthy of worship
यजिष्ठम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (यज्-धातु से श्रेष्ठार्थक अतिशय/तमप्-प्रत्यय; ‘सबसे अधिक यजनीय/पूजनीय’)
मानुषेamong/within the human
मानुषे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootमानुष (विशेषण-प्रातिपदिक) ‘मनुष्यसम्बन्धी’
जनेfolk, people
जने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootजन (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक) ‘जन/लोग’