HomeRig VedaMandala 1Sukta 95Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.95

Devata: Enigmatic/cosmological (often interpreted as a paired principle—e.g., two mothers/cows; dawn and night; or two worlds—supporting a hidden child)

द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे अन्यान्या वत्समुप धापयेते । हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः ॥

द्वे विरू॑पे चरत॒: स्वर्थे॑ अ॒न्यान्या॑ व॒त्समुप॑ धापयेते । हरि॑र॒न्यस्यां॒ भव॑ति स्व॒धावा॑ञ्छु॒क्रो अ॒न्यस्यां॑ ददृशे सु॒वर्चा॑: ॥

dvé virū́pe carataḥ svárthe anyā́nyā vatsám úpa dhāpayete | hárir anyasyā́ṃ bhávati svadhā́vāñ chukró anyasyā́ṃ dadṛśe suvárcāḥ ||

Two of unlike form move towards their own aim; each of the two makes the calf drink near her. In one the tawny one becomes self-lawed; in the other the bright one is seen, richly radiant.

द्वे । विरू॑पे॒ इति॒ विऽरू॑पे । च॒र॒तः॒ । स्वर्थे॒ इति॑ सु॒ऽअर्थे॑ । अ॒न्याऽअ॑न्या । व॒त्सम् । उप॑ । धा॒प॒ये॒ते॒ इति॑ । हरिः॑ । अ॒न्यस्या॑म् । भव॑ति । स्व॒धाऽवा॑न् । शु॒क्रः । अ॒न्यस्या॑म् । द॒दृ॒शे॒ । सु॒ऽवर्चाः॑ ॥द्वे । विरूपे इति विरूपे । चरतः । स्वर्थे इति सुअर्थे । अन्याअन्या । वत्सम् । उप । धापयेते इति । हरिः । अन्यस्याम् । भवति । स्वधावान् । शुक्रः । अन्यस्याम् । ददृशे । सुवर्चाः ॥dve | virūpeitivi-rūpe | carataḥ | svartheitisu-arthe | anyāanyā | vatsam | upa | dhāpayeteiti | hariḥ | anyasyām | bhavati | svadhāvān | śukraḥ | anyasyām | dadṛśe | su-varcāḥ

द्वेtwo
द्वे:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
विरूपेof different forms
विरूपे:
विशेषण (द्वे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
चरतःthey two move/wander
चरतः:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeVerb
Rootचर् (चरति)
स्वर्थेin/for their own purpose
स्वर्थे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootस्व-अर्थ (प्रातिपदिक)
अन्यान्याeach the other / mutually
अन्यान्या:
कर्तृ (द्वे विरूपे इत्यस्य पुनर्निर्देशः)
TypeAdjective
Rootअन्य-अन्य (प्रातिपदिक; परस्पर-भाव)
वत्सम्the calf
वत्सम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
उपnear, towards
उप:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
धापयेतेthey two cause to suckle / make (it) drink
धापयेते:
क्रिया (कर्म=वत्सम्)
TypeVerb
Rootधा (धत्ते) → धापयति (णिच्-कारित)
हरिःthe tawny one
हरिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
अन्यस्याम्in the other (one)
अन्यस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भवतिbecomes/is
भवति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (भवति)
स्वधावान्possessing svadhā (inherent power/ritual potency)
स्वधावान्:
विशेषण (हरिः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootस्वधा-वत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
शुक्रःbright, shining
शुक्रः:
कर्तृ (द्वितीय-पक्षे)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
अन्यस्याम्in the other (one)
अन्यस्याम्:
अधिकारण
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ददृशेhas appeared/was seen
ददृशे:
क्रिया
TypeVerb
Rootदृश् (पश्यति) → ददर्श (परोक्स/लिट्)
सुवर्चाःof good radiance, splendid
सुवर्चाः:
विशेषण (शुक्रः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसु-वर्चस् (प्रातिपदिक)