Mantra 5
Sukta 1.90
Devata: Pūṣan and Viṣṇu (guidance + wide-pervading stride)
Samhita Patha (Devanagari)
उत नो धियो गोअग्राः पूषन्विष्णवेवयावः । कर्ता नः स्वस्तिमतः ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त नो॒ धियो॒ गोअ॑ग्रा॒: पूष॒न्विष्ण॒वेव॑यावः । कर्ता॑ नः स्वस्ति॒मत॑: ॥
Transliteration
utá no dhíyo gó-agrāḥ pū́ṣan víṣṇo évayāvaḥ | kártā naḥ svastí-mataḥ ||
Translation
And may our thoughts, led by the rays of Light, be made to move rightly—O Pūṣan, O Viṣṇu of wide going—become for us the maker of a state filled with well-being.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । नः॒ । धियः॑ । गोऽअ॑ग्राः । पूष॑न् । विष्णो॒ उति॑ । एव॑ऽयावः । कर्त॑ । नः॒ । स्व॒स्ति॒ऽमतः॑ ॥उत । नः । धियः । गोअग्राः । पूषन् । विष्णो उति । एवयावः । कर्त । नः । स्वस्तिमतः ॥uta | naḥ | dhiyaḥ | go--agrāḥ | pūṣan | viṣṇo uti | eva-yāvaḥ | karta | naḥ | svasti-mataḥ
Word by Word
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (avyaya)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootअस्मद्
धियःthoughts, insights, prayers
धियः:
कर्तृ (of the verbal idea ‘to go/come toward’ implied with वयावः)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक: धी-)
गो-अग्राःhaving cows at the front; cow-leading (i.e., bringing cattle/wealth first)
गो-अग्राः:
कर्तृ (as qualifier of धियः)
TypeAdjective
Rootगो + अग्र (समास: बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रायः; प्रातिपदिक: गोअग्र-)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun (deity name)
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
विष्णवेfor/to Viṣṇu
विष्णवे:
सम्प्रदान
TypeNoun (deity name)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
वयावःmay we go/approach
वयावः:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (to go) + वि- (preverb); form: वयावः (Vedic injunctive/imperative-like 1pl middle)
कर्ताmaker, doer, bestower
कर्ता:
कर्तृ (predicate nominative: ‘(he) is the maker’)
TypeNoun (agent noun)
Root√कृ (to do, make) + तृच् (agentive suffix) → कर्तृ/कर्ता
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
स्वस्ति-मतःof welfare; beneficial, bringing well-being
स्वस्ति-मतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective
Rootस्वस्ति (indecl. noun) + मतुप् → स्वस्तिमत् (possessive adj.)