Mantra 1
Sukta 1.90
Devata: Varuṇa–Mitra–Aryaman (Ādityas; powers of ṛta and right relation)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋजुनीती नो वरुणो मित्रो नयतु विद्वान् । अर्यमा देवैः सजोषाः ॥
Samhita Patha (IAST)
ऋ॒जु॒नी॒ती नो॒ वरु॑णो मि॒त्रो न॑यतु वि॒द्वान् । अ॒र्य॒मा दे॒वैः स॒जोषा॑: ॥
Transliteration
ṛjú-nītī no váruṇo mitró nayatu vidvā́n | aryamā́ deváiḥ sa-jóṣāḥ ||
Translation
May Varuṇa and Mitra, knowing the straight lead, guide us; and Aryaman, in one accord with the Gods.
Padapatha (Word Analysis)
ऋ॒जु॒ऽनी॒ती । नः॒ । वरु॑णः । मि॒त्रः । न॒य॒तु॒ । वि॒द्वान् । अ॒र्य॒मा । दे॒वैः । स॒ऽजोषाः॑ ॥ऋजुनीती । नः । वरुणः । मित्रः । नयतु । विद्वान् । अर्यमा । देवैः । सजोषाः ॥ṛju-nītī | naḥ | varuṇaḥ | mitraḥ | nayatu | vidvān | aryamā | devaiḥ | sa-joṣāḥ
Word by Word
ऋजुनीतीstraight guidance / right leading
ऋजुनीती:
Kartā (कर्तृपद; ‘ऋजुनीति’ = ‘सीधी-नीति/सीधा-मार्गदर्शन’ विषय/कर्तृभाव) अथवा विशेषणरूपेण ‘वरुणः/मित्रः’ का
TypeNoun (f.)
Rootऋजु-नीति (प्रातिपदिक; ऋजु ‘सीधा’ + नीति ‘नेतृत्व/मार्गदर्शन’, √नी ‘ने’ से) अथवा ऋजुनीति- (समास)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna (लाभार्थ/हितार्थ; ‘हमारे लिए/हमको’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā (नयतु का कर्ता)
TypeNoun (proper)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
मित्रःMitra
मित्रः:
Kartā (नयतु का कर्ता; वरुणेन सह समुच्चित)
TypeNoun (proper)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
नयतुmay (he) lead
नयतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√नी (नीञ्) ‘नेतुम्/प्रापयितुम्’
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (participial)
Root√विद् ‘जान’ → विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
Kartā (नयतु का कर्ता; अन्य देवता के रूप में समुच्चित)
TypeNoun (proper)
Rootअर्यमन् (प्रातिपदिक; देवता-नाम)
देवैःwith the gods
देवैः:
Karaṇa / Sahakārī (सहचर/सहयोग: ‘देवों के साथ’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सजोषाःin concord, of one accord
सजोषाः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootसजोषस् (प्रातिपदिक; स- ‘साथ’ + जोषस् ‘संतोष/अनुकूलता/एकमतता’)