HomeRig VedaMandala 1Sukta 83Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.83

Devata: Indra

अश्वावति प्रथमो गोषु गच्छति सुप्रावीरिन्द्र मर्त्यस्तवोतिभिः । तमित्पृणक्षि वसुना भवीयसा सिन्धुमापो यथाभितो विचेतसः ॥

अश्वा॑वति प्रथ॒मो गोषु॑ गच्छति सुप्रा॒वीरि॑न्द्र॒ मर्त्य॒स्तवो॒तिभि॑: । तमित्पृ॑णक्षि॒ वसु॑ना॒ भवी॑यसा॒ सिन्धु॒मापो॒ यथा॒भितो॒ विचे॑तसः ॥

áśvāvatī prathamó góṣu gacchati suprā́vīr índra mártyas tavóti-bhiḥ | tám ít pṛṇakṣi vásunā bhávīyasā síndhum ā́po yáthābhíto ví-cetasaḥ ||

He who is rich in horses goes first among the rays (cows), O Indra, the mortal made strong by thy helps. Him thou fillest with a greater plenitude, as the waters, moving with discernment, fill the river on every side.

॥॥aśva-vati | prathamaḥ | goṣu | gacchati | supra-āvīḥ | indra | martyaḥ | tava | ūti-bhiḥ | tam | it | pṛṇakṣi | vasunā | bhavīyasā | sindhum | āpaḥ | yathā | abhitaḥ | vi-cetasaḥ

अश्वावतिin/among the horse-possessing (host)
अश्वावति:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootअश्वावत् (प्रातिपदिक; अश्व + वत्)
प्रथमःthe first, foremost
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
गोषुamong the cows/cattle
गोषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
गच्छतिgoes, proceeds
गच्छति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
सुप्रावीःgood leader/guide
सुप्रावीः:
(सम्बोधन-प्रायः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-प्रावी (प्रातिपदिक; सु + प्रावी ‘उत्तम-प्रेरक/नेता’)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
Sampradāna (सम्बोधन/आह्वान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मर्त्यःthe mortal (man)
मर्त्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
तवof you, your
तव:
(सम्बन्ध/षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊतिभिःwith (your) helps/aids
ऊतिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
पृणक्षिyou fill/satisfy
पृणक्षि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपॄ/पॄण् (धातु; ‘पूरयति’)
वसुनाwith wealth/good
वसुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
भवीयसाwith greater/abundant (wealth)
भवीयसा:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootभवीयस् (प्रातिपदिक; ‘अधिक-भव’ = अधिकतर/श्रेष्ठतर)
सिन्धुम्the river/stream (Sindhu)
सिन्धुम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
आपःthe waters
आपः:
Kartā
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘जल’)
यथाas, just as
यथा:
(अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
अभितःaround, on both sides
अभितः:
Adhikaraṇa (परिसर-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
विचेतसःdiscerning, wide-knowing
विचेतसः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवि-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘विशेष-चेतन/विवेकी’)