Mantra 12
Sukta 1.79
Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (Gautama)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
सहस्राक्षो विचर्षणिरग्नी रक्षांसि सेधति । होता गृणीत उक्थ्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
स॒ह॒स्रा॒क्षो विच॑र्षणिर॒ग्नी रक्षां॑सि सेधति । होता॑ गृणीत उ॒क्थ्य॑: ॥
Transliteration
sahasrā́kṣo vícarṣaṇir agnī́ rakṣā́ṃsi sedhati | hótā gṛṇīta ukthyáḥ ||
Translation
Agni, thousand-eyed, wide-seeing among men, drives back the powers of obstruction; the invoking priest, rich in the word of revelation, gives voice (to him).
Padapatha (Word Analysis)
स॒ह॒स्र॒ऽअ॒क्षः । विऽच॑र्षणिः । अ॒ग्निः । रक्षां॑सि । से॒ध॒ति॒ । होता॑ । गृ॒णी॒ते॒ । उ॒क्थ्यः॑ ॥सहस्रअक्षः । विचर्षणिः । अग्निः । रक्षांसि । सेधति । होता । गृणीते । उक्थ्यः ॥sahasra-akṣaḥ | vi-carṣaṇiḥ | agniḥ | rakṣāṃsi | sedhati | hotā | gṛṇīte | ukthyaḥ
Word by Word
सहस्राक्षःthousand-eyed
सहस्राक्षः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootसहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक) / बहुव्रीहि-समास
विचर्षणिःthe far-seeing/wise one (epithet)
विचर्षणिः:
कर्तृ
TypeNoun (epithet)
Rootविचर्षणि (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (Fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
रक्षांसिdemonic beings; harmful spirits
रक्षांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
सेधतिdrives away; repels; wards off
सेधति:
क्रिया
TypeVerb
Root√सिध्/सेध् (निवारणे) धातु
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
गृणीतpraises; sings
गृणीत:
क्रिया
TypeVerb
Root√गॄ/गृ (स्तुतौ) धातु
उक्थ्यःfit for the uktha; uktha-singer (epithet)
उक्थ्यः:
विशेषण (होतृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ-सम्बन्धी)