HomeRig VedaMandala 1Sukta 71Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.71

Rishi: Parāśara Śāktya
Devata: Agni and Uṣas (interwoven: awakening of the desired flame and the dawning illumination)
Chandas: Triṣṭubh (with extended cadence)

उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥

उप॒ प्र जि॑न्वन्नुश॒तीरु॒शन्तं॒ पतिं॒ न नित्यं॒ जन॑य॒: सनी॑ळाः । स्वसा॑र॒: श्यावी॒मरु॑षीमजुष्रञ्चि॒त्रमु॒च्छन्ती॑मु॒षसं॒ न गाव॑: ॥

úpa prá jinvann uśatī́r uśántam pátiṃ ná nítyaṃ jánayaḥ sa-nīḷāḥ | svásāraḥ śyā́vīm áruṣīm ájuṣran citrám ucchántīm uṣásam ná gā́vaḥ

They press forward and awaken the Desired One with their desire, as women rouse the ever-present lord; sisters of one home delight in the dark and the ruddy—like cows they follow the many-colored Dawn as she rises.

उप॑ । प्र । जि॒न्व॒न् । उ॒श॒तीः । उ॒शन्त॑म् । पति॑म् । न । नित्य॑म् । जन॑यः । सऽनी॑ळाः । स्वसा॑रः । श्यावी॑म् । अरु॑षीम् । अ॒जु॒ष्र॒न् । चि॒त्रम् । उ॒च्छन्ती॑म् । उ॒षस॑म् । न । गावः॑ ॥उप । प्र । जिन्वन् । उशतीः । उशन्तम् । पतिम् । न । नित्यम् । जनयः । सनीळाः । स्वसारः । श्यावीम् । अरुषीम् । अजुष्रन् । चित्रम् । उच्छन्तीम् । उषसम् । न । गावः ॥upa | pra | jinvan | uśatīḥ | uśantam | patim | na | nityam | janayaḥ | sa-nīḷāḥ | svasāraḥ | śyāvīm | aruṣīm | ajuṣran | citram | ucchantīm | uṣasam | na | gāvaḥ

उपnear, towards (up to)
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग) अव्यय
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) अव्यय
जिन्वन्urging on, quickening
जिन्वन्:
Kartā (वर्णनात्मकः) / विशेषणम्
TypeVerb (participle) / Adjective
Rootजिव्/जि (धातु: जिन्वति) → जिन्वत्
उशतीःthe desiring (women), eager ones
उशतीः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootउशत् (प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘to desire’
उशन्तम्the desired one
उशन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउशन्त् (प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘to desire’
पतिम्lord, husband
पतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
नित्यम्ever, constant(ly)
नित्यम्:
TypeAdjective (used adverbially) / Noun
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
जनयःbegetters, producers
जनयः:
Kartā
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक) < √जन् ‘to beget’ (य-प्रत्यय)
सनीळाःsharing one nest/home; of one abode
सनीळाः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस-नीळ (प्रातिपदिक) (सह + नीळ ‘nest, home’)
स्वसारःsisters
स्वसारः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्वसृ (प्रातिपदिक)
श्यावीम्dark, dusky
श्यावीम्:
Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
TypeAdjective
Rootश्यावी (प्रातिपदिक)
अरुषीम्ruddy, glowing
अरुषीम्:
Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
TypeAdjective
Rootअरुषी (प्रातिपदिक)
अजुष्रन्they enjoyed/favored, they welcomed
अजुष्रन्:
Kriyā (मुख्या); Kartā=स्वसारः
TypeVerb
Root√जुष् ‘to enjoy, favor’ (aorist)
चित्रम्bright, wondrous
चित्रम्:
Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
उच्छन्तीम्shining forth, dawning
उच्छन्तीम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeVerb (participle) / Adjective
Rootउद्-√शा/छा ‘to shine, appear’ → उच्छन्ती (वर्त. कृदन्त)
उषसम्Dawn (Uṣas)
उषसम्:
Karma
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
गावःcows
गावः:
Kartā (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)