HomeRig VedaMandala 1Sukta 61Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.61

Rishi: Gautama (Gautamāḥ)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥

अ॒स्येदु॑ त्वे॒षसा॑ रन्त॒ सिन्ध॑व॒: परि॒ यद्वज्रे॑ण सी॒मय॑च्छत् । ई॒शा॒न॒कृद्दा॒शुषे॑ दश॒स्यन्तु॒र्वीत॑ये गा॒धं तु॒र्वणि॑: कः ॥

asyédu tveṣásā ranta síndhavaḥ párí yád vájreṇa sī́m ayácchat | īśāna-kṛ́d dāśúṣe daśasyán turvītáye gā́dhaṃ turváṇiḥ káḥ ||

By his impetuous force the rivers delight and move when with the thunderbolt he sets their course and bounds. Creating sovereignty, he gives to the giver the right worship; and for the swift advancing he makes a ford, a safe passage—who is that but the impelling Indra?

अ॒स्य । इत् । ऊँ॒ इति॑ । त्वे॒षसा॑ । र॒न्त॒ । सिन्ध॑वः । परि॑ । यत् । वज्रे॑ण । सी॒म् । अय॑च्छत् । ई॒शा॒न॒ऽकृत् । दा॒शुषे॑ । द॒श॒स्यन् । तु॒र्वीत॑ये । गा॒धम् । तु॒र्वणिः॑ । क॒रिति॑ कः ॥अस्य । इत् । ऊँ इति । त्वेषसा । रन्त । सिन्धवः । परि । यत् । वज्रेण । सीम् । अयच्छत् । ईशानकृत् । दाशुषे । दशस्यन् । तुर्वीतये । गाधम् । तुर्वणिः । करिति कः ॥asya | it | oṃ iti | tveṣasā | ranta | sindhavaḥ | pari | yat | vajreṇa | sīm | ayacchat | īśāna-kṛt | dāśuṣe | daśasyan | turvītaye | gādham | turvaṇiḥ | karitikaḥ

अस्यof this (of him/this one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
indeed, verily
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वेषसाःthe impetuous/fiery ones; the flashing forces
त्वेषसाः:
कर्तृ
TypeNoun (abstract/collective) / Adjective-like
Rootत्वेषस् (प्रातिपदिक) < त्विष् (दीप्तौ) भाव/गुण
रन्तthey rejoiced / took delight
रन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootरम् (क्रीडायाम्/रत्यर्थे)
सिन्धवःthe rivers
सिन्धवः:
कर्तृ (रन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
यत्when/that which
यत्:
कर्म (यद्… अयच्छत् इत्यस्य)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वज्रेणwith the thunderbolt
वज्रेण:
करण
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
सीम्just, indeed, straightway
सीम्:
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय)
अयच्छत्he held back / restrained
अयच्छत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (उपरमे/नियमे; ‘to restrain, to hold’)
ईशानकृत्the sovereign-doer; the lordly accomplisher
ईशानकृत्:
कर्तृ
TypeAgent noun (compound)
Rootईशान (ईश् ‘to rule’) + कृत् (कृ ‘to do’)
दाशुषेto the giver/offerer (worshipper)
दाशुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun (participle used substantively)
Rootदाश्वस्/दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < दा/दाश् ‘to give, to offer’
दशस्यन्तुlet them honor / let them serve
दशस्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootदशस्य् (स्तुतौ/सेवायाम् ‘to honor, to serve, to praise’)
तुर्वीतयेfor swift advance / for impetuous onset
तुर्वीतये:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeNoun
Rootतुर्वीति (प्रातिपदिक; ‘swift course/impetuous advance’, RV-lexeme)
गाधम्a firm footing; a ford; a depth/support
गाधम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootगाध (प्रातिपदिक) < गाह्/गाध् ‘to plunge, to go into; depth’
तुर्वणिःTurvaṇi (the impetuous one; a hero/epithet)
तुर्वणिः:
कर्तृ/सम्बोधन-सन्निकर्ष (वाक्ये कर्तृभावेन)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootतुर्वणि (प्रातिपदिक; epithet/name, ‘impetuous/overpowering’)
कःwho?
कः:
कर्तृ (प्रश्नार्थ)
TypeInterrogative pronoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)