HomeRig VedaMandala 1Sukta 56Mantra 6
Previous Mantra

Mantra 6

Sukta 1.56

Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वं दिवो धरुणं धिष ओजसा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदे अरिणा अपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ॥

त्वं दि॒वो ध॒रुणं॑ धिष॒ ओज॑सा पृथि॒व्या इ॑न्द्र॒ सद॑नेषु॒ माहि॑नः । त्वं सु॒तस्य॒ मदे॑ अरिणा अ॒पो वि वृ॒त्रस्य॑ स॒मया॑ पा॒ष्या॑रुजः ॥

tváṃ divó dharúṇaṃ dhiṣé ójasā pṛthivyā́ indra sádaneṣu mā́hinaḥ | tváṃ sutásya máde ariṇā ápo ví vṛtrásya samáyā pā́ṣyā arujaḥ ||

You establish by your might the firm support of heaven and, O Indra of vastness, you take your seat in the foundations of earth. You, in the ecstasy of the pressed Soma, set free the waters; you shattered the enclosing joints and fetters of Vṛtra.

त्वम् । दि॒वः । ध॒रुण॑म् । धि॒षे॒ । ओज॑सा । पृ॒थि॒व्याः । इ॒न्द्र॒ । सद॑नेषु । माहि॑नः । त्वम् । सु॒तस्य॑ । मदे॑ । अ॒रि॒णाः॒ । अ॒पः । वि । वृ॒त्रस्य॑ । स॒मया॑ । पा॒ष्या॑ । अ॒रु॒जः॒ ॥त्वम् । दिवः । धरुणम् । धिषे । ओजसा । पृथिव्याः । इन्द्र । सदनेषु । माहिनः । त्वम् । सुतस्य । मदे । अरिणाः । अपः । वि । वृत्रस्य । समया । पाष्या । अरुजः ॥tvam | divaḥ | dharuṇam | dhiṣe | ojasā | pṛthivyāḥ | indra | sadaneṣu | māhinaḥ | tvam | sutasya | made | ariṇāḥ | apaḥ | vi | vṛtrasya | samayā | pāṣyā | arujaḥ

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव् (द्यौः) (प्रातिपदिक)
धरुणम्support, prop
धरुणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधरुण (प्रातिपदिक; धृ-धारणे से)
धिषेthou settest/holdest (supportest)
धिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootधिष् (धातु; धिष्/धिषा—बल/प्रेरणा/धारण)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सदनेषुin the seats/dwellings
सदनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
माहिनःthe mighty one
माहिनः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमाहिन् (प्रातिपदिक; मह् ‘to be great’ से)
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
सुतस्यof the pressed (Soma)
सुतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक; सु- ‘to press’ से, सोमः)
मदेin intoxication/rapture
मदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
अरिणाःthou didst set in motion/drive
अरिणाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअरी (धातु; अरि/ऋ—गमन/प्रेरण; वैदिक प्रयोग: ‘to set in motion/impel’)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
वृत्रस्यof Vṛtra
वृत्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
समयाwith/at the appointed time; by agreement (lit. ‘by the time/meeting’)
समया:
करण
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
पाष्याःof the flank/side
पाष्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपाष्या (प्रातिपदिक; ‘side, flank, rib’)
अरुजःthou didst break
अरुजः:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुज् (धातु; रुज्—भङ्गे/हिंसायाम्)