HomeRig VedaMandala 1Sukta 51Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 1.51

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

इदं नमो वृषभाय स्वराजे सत्यशुष्माय तवसेऽवाचि । अस्मिन्निन्द्र वृजने सर्ववीराः स्मत्सूरिभिस्तव शर्मन्त्स्याम ॥

इ॒दं नमो॑ वृष॒भाय॑ स्व॒राजे॑ स॒त्यशु॑ष्माय त॒वसे॑ऽवाचि । अ॒स्मिन्नि॑न्द्र वृ॒जने॒ सर्व॑वीरा॒: स्मत्सू॒रिभि॒स्तव॒ शर्म॑न्त्स्याम ॥

idáṃ námo vṛṣabhā́ya svarā́je satyáśuṣmāya taváse ’vāci | asmínnindra vṛjáne sárvavīrāḥ smátsūribhis táva śármant syāma ||

This homage has been spoken to the Bull of power, the self-king, to thee of true force and might. O Indra, in this battle/striving may we be full of heroes; with our illumined leaders may we dwell in thy sheltering peace.

इ॒दम् । नमः॑ । वृ॒ष॒भाय॑ । स्व॒ऽराजे॑ । स॒त्यऽशु॑ष्माय । त॒वसे॑ । अ॒वा॒चि॒ । अ॒स्मिन् । इ॒न्द्र॒ । वृ॒जने॑ । सर्व॑ऽवीराः । स्मत् । सू॒रिऽभिः॑ । तव॑ । शर्म॑न् । स्या॒म॒ ॥इदम् । नमः । वृषभाय । स्वराजे । सत्यशुष्माय । तवसे । अवाचि । अस्मिन् । इन्द्र । वृजने । सर्ववीराः । स्मत् । सूरिभिः । तव । शर्मन् । स्याम ॥idam | namaḥ | vṛṣabhāya | sva-rāje | satya-śuṣmāya | tavase | avāci | asmin | indra | vṛjane | sarva-vīrāḥ | smat | sūri-bhiḥ | tava | śarman | syāma

इदम्this
इदम्:
Karma (स्तुतिवाक्यस्य विषयः/उद्देश्यः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नमःobeisance, homage
नमः:
Kartā (वाच्यकर्मणि—‘नमः … अवाचि’ इत्यस्य कर्तृभावः)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
वृषभायto the bull (mighty one)
वृषभाय:
Sampradāna (यस्य प्रति नमः)
TypeNoun (epithet)
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
स्वराजेto the self-ruling one
स्वराजे:
Sampradāna (वृषभाय इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootस्वराज् (प्रातिपदिक)
सत्यशुष्मायto him of true might
सत्यशुष्माय:
Sampradāna (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootसत्य-शुष्म (समास-प्रातिपदिक; शुष्म = बल/तेजस्)
तवसेto the strong one / to strength
तवसे:
Sampradāna (विशेषणम्)
TypeNoun (epithet)
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
अवाचिwas uttered / has been spoken
अवाचि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (वच्)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa (स्थान/अवसरः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
(सम्बोधन) संबोधितः
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वृजनेin the struggle, in the conflict
वृजने:
Adhikaraṇa (स्थितिः/परिस्थितिः)
TypeNoun
Rootवृजन (प्रातिपदिक)
सर्ववीराःpossessing all heroes / all-men
सर्ववीराः:
Kartā (स्याम इत्यस्य कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व-वीर (समास-प्रातिपदिक)
स्मत्सूरिभिःwith our sūris (patrons/poets)
स्मत्सूरिभिः:
Karaṇa/सहकार (सह/साधनभावः—‘with our patrons/poets’)
TypeNoun phrase
Rootस्मत् (अस्मद्-षष्ठी/पञ्चमी-आधारः) + सूरी (प्रातिपदिक)
तवof you, your
तव:
Sambandha (सम्बन्धः—‘thy’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शर्मन्shelter, protection
शर्मन्:
Karma (स्याम—‘may we be in/attain thy shelter’ इत्यर्थे लक्ष्यः)
TypeNoun
Rootशर्मन् (प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
Kriyā (आशिषार्थक-क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्)