HomeRig VedaMandala 1Sukta 48Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.48

Rishi: Kaṇva
Devata: Uṣas
Chandas: Gāyatrī (probable)

उवासोषा उच्छाच्च नु देवी जीरा रथानाम् । ये अस्या आचरणेषु दध्रिरे समुद्रे न श्रवस्यवः ॥

उ॒वासो॒षा उ॒च्छाच्च॒ नु दे॒वी जी॒रा रथा॑नाम् । ये अ॑स्या आ॒चर॑णेषु दध्रि॒रे स॑मु॒द्रे न श्र॑व॒स्यव॑: ॥

uvā́śoṣā́ ucchā́c ca nu devī jīrā́ ráthānām | yé asyā ācáraṇeṣu dadhiré samudré na śravasyávaḥ ||

Uṣas has dwelt among us and now the goddess has dawned forth, swift in her chariots. Those who have held fast to her goings—like seekers at the sea—become lovers of the radiant fame of the soul.

उ॒वास॑ । उ॒षाः । उ॒च्छात् । च॒ । नु । दे॒वी । जी॒रा । रथा॑नाम् । ये । अ॒स्याः॒ । आ॒ऽचर॑णेषु । द॒ध्रि॒रे । स॒मु॒द्रे । न । श्र॒व॒स्यवः॑ ॥उवास । उषाः । उच्छात् । च । नु । देवी । जीरा । रथानाम् । ये । अस्याः । आचरणेषु । दध्रिरे । समुद्रे । न । श्रवस्यवः ॥uvāsa | uṣāḥ | ucchāt | ca | nu | devī | jīrā | rathānām | ye | asyāḥ | ācaraṇeṣu | dadhrire | samudre | na | śravasyavaḥ

उवासhas dwelt / has appeared (as if ‘has taken her place’)
उवास:
क्रिया (मुख्य) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeVerb
Root√वस् (वसँ निवासे) / उषस्- (प्रातिपदिक)
उषाःDawn (Uṣas)
उषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस्-
उच्छात्has risen / has shone forth
उच्छात्:
क्रिया (सहायक) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeVerb (finite/elliptic) / Kṛdanta-like form
Rootउद्-√शा/छा? (वेदिक रूप) → √छा/छद्?; प्रचलित व्याख्या: ‘उद्-√स्था/√छा’ = ‘उदितवती/उत्थिता’
and
:
सम्बन्ध (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Root
नुnow / indeed
नु:
सम्बन्ध (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनु
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ (उषाः का विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी- (देव- + ई) / दिव्- (प्रातिपदिक)
जीराswift
जीरा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootजीर- (प्रातिपदिक; ‘शीघ्र/वेगवती’)
रथानाम्of chariots
रथानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘रथानाम् (वेगवती)’
TypeNoun
Rootरथ-
येwho (those who)
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम)
अस्याःof her
अस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of her (Uṣas)’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → अस्या-
आचरणेषुin (her) courses / paths / movements
आचरणेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootआ-√चर् (चरँ गत्यर्थे) → आचरण-
दध्रिरेhave held fast / have taken their stand
दध्रिरे:
क्रिया (मुख्य)
TypeVerb
Root√धृ (धृञ् धारणे)
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसमुद्र-
like / as
:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Root
श्रवस्यवःfame-seekers / seekers of renown
श्रवस्यवः:
कर्तृ (ये … श्रवस्यवः)
TypeNoun/Adjective
Rootश्रवस्यु- (प्रातिपदिक; ‘यशः-कामी/कीर्त्यर्थी’)