Mantra 9
Sukta 1.38
Rishi: Ghoṣā Kāksīvatī (traditional)
Devata: Maruts (with Parjanya as allied rain-power)
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (likely; confirmation needed)
Samhita Patha (Devanagari)
दिवा चित्तमः कृण्वन्ति पर्जन्येनोदवाहेन । यत्पृथिवीं व्युन्दन्ति ॥
Samhita Patha (IAST)
दिवा॑ चि॒त्तम॑: कृण्वन्ति प॒र्जन्ये॑नोदवा॒हेन॑ । यत्पृ॑थि॒वीं व्यु॒न्दन्ति॑ ॥
Transliteration
divā́ cit támaḥ kṛṇvanti parjányenodavāhéna | yát pṛthivī́ṃ vyundánti ||
Translation
Even in the day they make a darkness, by the rain-bearing surge; when they flood and soak the earth, they overturn the fixed surfaces so that deeper layers of being may be opened to the waters.
Padapatha (Word Analysis)
दिवा॑ । चि॒त् । तमः॑ । कृ॒ण्व॒न्ति॒ । प॒र्जन्ये॑न । उ॒द॒ऽवा॒हेन॑ । यत् । पृ॒थि॒वीम् । वि॒ऽउ॒न्दन्ति॑ ॥दिवा । चित् । तमः । कृण्वन्ति । पर्जन्येन । उदवाहेन । यत् । पृथिवीम् । विउन्दन्ति ॥divā | cit | tamaḥ | kṛṇvanti | parjanyena | uda-vāhena | yat | pṛthivīm | vi-undanti
Word by Word
दिवाby day / in daytime
दिवा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/दिव्- ‘day, heaven’; अव्ययीभावे/तृतीया-प्रयोग) अथवा ‘दिव्’ इति अव्यय
चित्तमःdarkness (gloom)
चित्तमः:
Karma
TypeNoun
Rootचित्तमस् (प्रातिपदिक: चित्त-तमस्; चित्त ‘perceived/brightened’ + तमस् ‘darkness’)
कृण्वन्तिthey make
कृण्वन्ति:
—
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘to make, do’
पर्जन्येनwith Parjanya / by the rain-cloud
पर्जन्येन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक) ‘Parjanya; rain-cloud’
उदवाहेनwith the outpouring / with the downpour
उदवाहेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootउदवाह (प्रातिपदिक) ‘outflow, discharge; (rain-)pouring’ (उद्- + √वह ‘to carry’)
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) ‘earth’
व्युन्दन्तिthey wet / drench
व्युन्दन्ति:
—
TypeVerb
Rootव्युद्/व्युन्द् (धातु; वि-उद्/व्युन्द् ‘to wet, moisten, soak; to drench’)