Mantra 1
Sukta 1.38
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Marutaḥ
Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh-like? (uncertain; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
कद्ध नूनं कधप्रियः पिता पुत्रं न हस्तयोः । दधिध्वे वृक्तबर्हिषः ॥
Samhita Patha (IAST)
कद्ध॑ नू॒नं क॑धप्रियः पि॒ता पु॒त्रं न हस्त॑योः । द॒धि॒ध्वे वृ॑क्तबर्हिषः ॥
Transliteration
kád dha nū́naṃ kadha-priyáḥ pitā́ putráṃ ná hástayoh | dadhidhvé vṛktá-barhiṣaḥ ||
Translation
What now is your delight, O lovers of the ‘kádha’—as a father holds a son in his hands—so do you take up and bear our offering, you whose seat of sacrifice is prepared and cleared.
Padapatha (Word Analysis)
कत् । ह॒ । नू॒नम् । क॒ध॒ऽप्रि॒यः॒ । पि॒ता । पु॒त्रम् । न । हस्त॑योः । द॒धि॒ध्वे । वृ॒क्त॒ऽब॒र्हि॒षः॒ ॥कत् । ह । नूनम् । कधप्रियः । पिता । पुत्रम् । न । हस्तयोः । दधिध्वे । वृक्तबर्हिषः ॥kat | ha | nūnam | kadha-priyaḥ | pitā | putram | na | hastayoḥ | dadhidhve | vṛkta-barhiṣaḥ
Word by Word
कद्धwhen indeed?/how then?
कद्ध:
—
TypeIndeclinable
Rootकद् (प्रश्नार्थ-अव्यय) + ध (निपात/एन्क्लिटिक) → कद्ध
नूनम्now; indeed
नूनम्:
—
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
कधप्रियःthe one dear to whom?/how dear (one)
कधप्रियः:
Kartā (वाक्य-कर्ता/विषय)
TypeAdjective (used substantively)
Rootकध-प्रिय (प्रातिपदिक); प्रिय < √प्री (to please) (कृदन्त-आधार)
पिताa father
पिता:
Kartā (उपमान/विषय)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
Karma (उपमेय/गृह्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
नlike; as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
हस्तयोःin (his) two hands
हस्तयोः:
Adhikaraṇa (स्थान/आधार: ‘in/at the hands’)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
दधिध्वेplace/put (you all)!
दधिध्वे:
क्रिया (आज्ञा: ‘place/put!’)
TypeVerb
Root√धा (दधि-; धारणे/स्थापने)
वृक्तबर्हिषः(you) whose sacrificial grass is trimmed; with trimmed barhis
वृक्तबर्हिषः:
Kartā (सम्बोधन/विषय: ‘you who have trimmed the barhis’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootवृक्त-बर्हिस् (समास); वृक्त < √वृज्/√वृक् ‘to cut/trim’ (कृदन्त) + बर्हिस् ‘sacrificial grass’