Mantra 11
Sukta 1.25
Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi
Devata: Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अतो विश्वान्यद्भुता चिकित्वाँ अभि पश्यति । कृतानि या च कर्त्वा ॥
Samhita Patha (IAST)
अतो॒ विश्वा॒न्यद्भु॑ता चिकि॒त्वाँ अ॒भि प॑श्यति । कृ॒तानि॒ या च॒ कर्त्वा॑ ॥
Transliteration
ató víśvāny ádbhūtā cikitvā́n abhí paśyati | kṛtā́ni yā́ ca kártvā ||
Translation
Therefore the discerning one looks upon all wonders—what has been done and what remains to be done; thus Varuṇa’s seeing becomes the light that compels our works into truth.
Padapatha (Word Analysis)
अतः॑ । विश्वा॑नि । अद्भु॑ता । चि॒कि॒त्वान् । अ॒भि । प॒श्य॒ति॒ । कृ॒तानि॑ । या । च॒ । कर्त्वा॑ ॥अतः । विश्वानि । अद्भुता । चिकित्वान् । अभि । पश्यति । कृतानि । या । च । कर्त्वा ॥ataḥ | viśvāni | adbhutā | cikitvān | abhi | paśyati | kṛtāni | yā | ca | kartvā
Word by Word
अतःtherefore, from that
अतः:
Apādāna (हेतु/कारण-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अदस्/इदम्-प्रातिपदिक से निष्पन्न अव्यय) अथ/अतः
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
Karma (पश्यति का कर्म)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व) प्रातिपदिक
अद्भुतानिwondrous, marvelous (things)
अद्भुतानि:
Karma (विश्वानि का विशेषण; पश्यति का कर्म-समूह)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअद्भुत (अद्+भूत/भू-धातु से; ‘अद्भुत’ प्रातिपदिक)
चिकित्वान्the discerning/wise one
चिकित्वान्:
Kartā (पश्यति का कर्ता; वरुणादि देव)
TypeAdjective/Participle
Root√चित् (चिती/चेतने) → परिपूर्ण/तीव्र पुनरुक्ति-आधारित ‘चिकित्’ (Vedic) + वान्
अभिtowards, upon; clearly
अभि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
पश्यतिsees
पश्यति:
— (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (दर्शने)
कृतानिthings done
कृतानि:
Karma (पश्यति के कर्म का भाग)
TypeParticiple (past passive) used substantively
Root√कृ (करणे) → कृत (क्त-प्रत्यय) प्रातिपदिक
याwhich
या:
Karma (कृतानि के साथ सम्बन्ध; ‘यानि’ = ‘which’)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
कर्त्वा(things) to be done
कर्त्वा:
Karma (पश्यति के कर्म का भाग: ‘to be done’)
TypeVerbal noun / Infinitive
Root√कृ (करणे) → कर्त्वा (Vedic infinitive in -त्वा/-तवै family; here ‘to be done’)