Mantra 14
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Pūṣan
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
पूषा राजानमाघृणिरपगूळ्हं गुहा हितम् । अविन्दच्चित्रबर्हिषम् ॥
Samhita Patha (IAST)
पू॒षा राजा॑न॒माघृ॑णि॒रप॑गूळ्हं॒ गुहा॑ हि॒तम् । अवि॑न्दच्चि॒त्रब॑र्हिषम् ॥
Transliteration
pūṣā́ rājā́nam ā́ghṛṇir ápagūḷhaṃ gúhā hitám | ávindac citrábarhiṣam ||
Translation
Pūṣan, the radiant, found the kingly power hidden away, placed in the secret cave; he discovered the shining foundation (the bright seat) again for our offering and ascent.
Padapatha (Word Analysis)
पू॒षा । राजा॑नम् । आघृ॑णिः । अप॑ऽगूळ्हम् । गुहा॑ । हि॒तम् । अवि॑न्दत् । चि॒त्रऽब॑र्हिषम् ॥पूषा । राजानम् । आघृणिः । अपगूळ्हम् । गुहा । हितम् । अविन्दत् । चित्रबर्हिषम् ॥pūṣā | rājānam | āghṛṇiḥ | apa-gūḷham | guhā | hitam | avindat | citra-barhiṣam
Word by Word
पूषाPūṣan (the god Pūṣan)
पूषा:
कर्तृ
TypeNoun (proper deity-name)
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
आघृणिःthe radiant one
आघृणिः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (epithet)
Rootआ-घृणि (प्रातिपदिक; ‘having/with radiance, glowing’)
अपगूळ्हम्hidden away, concealed
अपगूळ्हम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootअप-गूह् (धातु) → गूळ्ह (कृदन्त-भूतकृदन्त/PPP) + अप- (उपसर्ग)
गुहाin a cave, in concealment
गुहा:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
हितम्placed, set
हितम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootधा (धातु) → हित (कृदन्त-भूतकृदन्त/PPP)
अविन्दत्found
अविन्दत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to find/know’) + अव- (उपसर्ग)
चित्रबर्हिषम्(him) of bright/variegated sacred grass (barhis), splendid-barhis
चित्रबर्हिषम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (compound; bahuvrīhi/tatpuruṣa used as epithet)
Rootचित्र- (प्रातिपदिक) + बर्हिस् (प्रातिपदिक)