Mantra 21
Sukta 1.22
Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: Viṣṇu
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
तद्विप्रासो विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदम् ॥
Samhita Patha (IAST)
तद्विप्रा॑सो विप॒न्यवो॑ जागृ॒वांस॒: समि॑न्धते । विष्णो॒र्यत्प॑र॒मं प॒दम् ॥
Transliteration
tad viprāso vipanyavo jāgṛ-vāṃsaḥ sam indhate | viṣṇor yat paramam padam ||
Translation
That the seers—adoring, wakeful—kindle together: the flame of realization of Vishnu’s highest step, the supreme station they strive to make manifest within.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । विप्रा॑सः । वि॒प॒न्यवः॑ । जा॒गृ॒ऽवांसः॑ । सम् । इ॒न्ध॒ते॒ । विष्णोः॑ । यत् । प॒र॒मम् । प॒दम् ॥तत् । विप्रासः । विपन्यवः । जागृवांसः । सम् । इन्धते । विष्णोः । यत् । परमम् । पदम् ॥tat | viprāsaḥ | vipanyavaḥ | jāgṛ-vāṃsaḥ | sam | indhate | viṣṇoḥ | yat | paramam | padam
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (विषय/उद्देश्य-निर्देशः) / (संदर्भ-निर्देशक)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विप्रासःinspired sages/priests
विप्रासः:
Kartā
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक) < √विप्/√वेप् (कम्पने) (निरुक्त-सम्बन्धः) अथवा ‘प्रेरित/प्रज्ञावान्’
विपन्यवःpraise-singing, laudatory
विपन्यवः:
Kartā (कर्तृसमूहस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविपन्य (विशेषण-प्रातिपदिक) < √पन्/√पण्य् (स्तुतौ/प्रशंसायाम्)
जागृवांसःwakeful, vigilant
जागृवांसः:
Kartā (कर्तृसमूहस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Perfect active) used adjectivally
Rootजागृवांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √जागृ (जागरणे)
सम्together, fully
सम्:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
इन्धतेthey kindle (light)
इन्धते:
Kriyā (कर्तृ-व्यापारः)
TypeVerb
Root√इन्ध् (दीप्तौ/प्रदीपने)
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun (proper/theonym)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) < √विष्/√विश् (व्याप्तौ) (परम्परानिरुक्तिः: ‘व्यापकः’)
यत्which/that
यत्:
Karma (परमं पदम् इत्यस्य सम्बन्धि ‘which/that’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परमम्highest, supreme
परमम्:
Karma (कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपरम (विशेषण-प्रातिपदिक) < पर (उत्तरताम्) + तमप् (सुपरलटिव)
पदम्step; place; station
पदम्:
Karma (इन्धते इत्यस्य विषयः/उद्देश्यः)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक) < √पद् (गतौ/पदे)