Mantra 3
Sukta 1.20
Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: R̥bhus / artisan-powers (with Nāsatyas/Aśvins referenced)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तक्षन्नासत्याभ्यां परिज्मानं सुखं रथम् । तक्षन्धेनुं सबर्दुघाम् ॥
Samhita Patha (IAST)
तक्ष॒न्नास॑त्याभ्यां॒ परि॑ज्मानं सु॒खं रथ॑म् । तक्ष॑न्धे॒नुं स॑ब॒र्दुघा॑म् ॥
Transliteration
tákṣann āsátyābhyāṃ pári-jmānaṃ sukháṃ rátham | tákṣan dhenúṃ sabárdughām ||
Translation
They fashioned for the Nāsatyas a smooth and far-going chariot; they fashioned a cow of unfailing milking—creating instruments of swift progress and streams of nourishment for the journey of the soul.
Padapatha (Word Analysis)
तक्ष॑न् । नास॑त्याभ्याम् । परि॑ऽज्मानम् । सु॒ऽखम् । रथ॑म् । तक्ष॑न् । धे॒नुम् । स॒बः॒ऽदुघा॑म् ॥तक्षन् । नासत्याभ्याम् । परिज्मानम् । सुखम् । रथम् । तक्षन् । धेनुम् । सबःदुघाम् ॥takṣan | nāsatyābhyām | pari-jmānam | su-kham | ratham | takṣan | dhenum | sabaḥ-dughām
Word by Word
तक्षन्(he) fashioned / constructed
तक्षन्:
Kartā
TypeVerb (finite, injunctive/aorist-like Vedic form)
Rootतक्ष् (धातु) अथवा तक्षन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
नासत्याभ्याम्with/for the Nāsatyas (the Aśvins)
नासत्याभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun (proper/epithet)
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ)
परिaround; completely
परि:
—
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
ज्मानम्swift-moving / well-running
ज्मानम्:
Karma
TypeAdjective (qualifying रथम्)
Rootज्मान (प्रातिपदिक; ‘going/rolling, swift’)
सुखम्easy-going; comfortable
सुखम्:
Karma
TypeAdjective (qualifying रथम्)
Rootसु-ख (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
तक्षन्(he) fashioned / constructed
तक्षन्:
Kartā
TypeVerb (finite, injunctive/aorist-like Vedic form)
Rootतक्ष् (धातु) अथवा तक्षन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
धेनुम्milch-cow
धेनुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
सबर्दुघाम्yielding abundant milk; richly milking
सबर्दुघाम्:
Karma
TypeAdjective (qualifying धेनुम्)
Rootसबर्दुघा (प्रातिपदिक; स- + बर्दुघा)