Mantra 1
Sukta 1.191
Devata: Apotropaic force against unseen afflictors (often read as disease/poison/hostile beings; devatā assignment varies in traditions)
Samhita Patha (Devanagari)
कङ्कतो न कङ्कतोऽथो सतीनकङ्कतः । द्वाविति प्लुषी इति न्यदृष्टा अलिप्सत ॥
Samhita Patha (IAST)
कङ्क॑तो॒ न कङ्क॒तोऽथो॑ सती॒नक॑ङ्कतः । द्वाविति॒ प्लुषी॒ इति॒ न्य१॒॑दृष्टा॑ अलिप्सत ॥
Transliteration
káṅkato ná káṅkato ’thó satī́na-káṅkataḥ | dvā́v íti pluṣī́ íti ny àdṛ́ṣṭā alipsata ||
Translation
Not the visible stinger, not the visible stinger—nor the hidden stinger; ‘two’, they say, ‘the biting pair’: the unseen ones have fastened themselves down upon us.
Padapatha (Word Analysis)
कङ्क॑तः । न । कङ्क॑तः । अथो॒ इति॑ । स॒ती॒नऽक॑ङ्कतः । द्वौ । इति॑ । प्लुषी॒ इति॑ । इति॑ । नि । अ॒दृष्टाः॑ । अ॒लि॒प्स॒त॒ ॥कङ्कतः । न । कङ्कतः । अथो इति । सतीनकङ्कतः । द्वौ । इति । प्लुषी इति । इति । नि । अदृष्टाः । अलिप्सत ॥kaṅkataḥ | na | kaṅkataḥ | atho iti | satīna-kaṅkataḥ | dvau | iti | pluṣī iti | iti | ni | adṛṣṭāḥ | alipsata
Word by Word
कङ्कतःthe kankaṭa (a venomous creature; scorpion-like)
कङ्कतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकङ्कत- (प्रातिपदिक; नाम)<अज्ञात/देश्य-शब्द (RV में कीट/वृश्चिकादि विषैले जन्तु का नाम)>
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
कङ्कतःthe kankaṭa
कङ्कतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकङ्कत- (प्रातिपदिक; नाम)
अथोand also / moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथो (अथ + उ; निपात)
सतीनकङ्कतःthe satīna-kankaṭa (a particular kind of kankaṭa)
सतीनकङ्कतः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसतीन-कङ्कत- (समास; सतीन- + कङ्कत-)
द्वाtwo
द्वा:
कर्तृ (समूह) / विशेषण
TypeAdjective
Rootद्वा (द्वि- का वैदिक रूप) संख्या
इतिthus / so-called
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
प्लुषीthe two ‘pluṣī’ (a kind of creature/insect; lit. ‘scorching ones’)
प्लुषी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्लुषी- (प्रातिपदिक; स्त्री)<संभवतः √प्लुष् ‘to burn/scorch’ से>
इतिthus
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
निdown, in; (prefix)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
अदृष्टाunseen, not noticed
अदृष्टा:
कर्तृ (विशेषण) / कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Root√दृश् (दर्शन) + निः; क्त (PPP) → (नि-)दृष्ट-; स्त्री प्रथमा बहुवचन/द्विवचन-सदृश वैदिक प्रयोग
अलिप्सतthey sought to seize/obtain; they attacked
अलिप्सत:
क्रिया
TypeVerb
Root√लिप्स्/√लभ्? (वैदिक: √लिप्स् ‘to desire/seek to obtain’; लिट्/लुङ्-रूप)