Mantra 4
Sukta 1.188
Rishi: Agastya
Devata: Ādityas (with ritual setting through Barhis; Agni remains implicit in the rite)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
प्राचीनं बर्हिरोजसा सहस्रवीरमस्तृणन् । यत्रादित्या विराजथ ॥
Samhita Patha (IAST)
प्रा॒चीनं॑ ब॒र्हिरोज॑सा स॒हस्र॑वीरमस्तृणन् । यत्रा॑दित्या वि॒राज॑थ ॥
Transliteration
prācī́naṃ bárhir ójasā sahásravīram astṛṇan | yátrādityā́ virā́jatha ||
Translation
They have spread the sacred grass eastward with force, rich in a thousand heroic energies—there where the Ādityas shine in wide sovereignty. Let that prepared foundation become our field of luminous order.
Padapatha (Word Analysis)
प्रा॒चीन॑म् । ब॒र्हिः । ओज॑सा । स॒हस्र॑ऽवीरम् । अ॒स्तृ॒ण॒न् । यत्र॑ । आ॒दि॒त्याः॒ । वि॒ऽराज॑थ ॥प्राचीनम् । बर्हिः । ओजसा । सहस्रवीरम् । अस्तृणन् । यत्र । आदित्याः । विराजथ ॥prācīnam | barhiḥ | ojasā | sahasra-vīram | astṛṇan | yatra | ādityāḥ | vi-rājatha
Word by Word
प्राचीनम्the eastern/forward (one)
प्राचीनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्राचीन (प्र- + अञ्च् ‘to bend/turn’ > prā- + cīna ‘turned/front’)
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
कर्म
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
ओजसाwith strength, by might
ओजसा:
करण
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
सहस्रवीरम्having a thousand heroes/men; very manned
सहस्रवीरम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसहस्र-वीर (समास; सहस्र ‘thousand’ + वीर ‘hero/man’)
अस्तृणन्they strewed/spread
अस्तृणन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तॄ (स्तृणोति ‘to strew/spread’)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
आदित्याःthe Ādityas
आदित्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
विराजथyou (pl.) shine forth / are resplendent
विराजथ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootराज् (वि-राज् ‘to shine/rule’)