Mantra 2
Sukta 1.188
Rishi: Agastya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 1.188)
Devata: Tanūnapāt (a form/aspect of Agni; immanent fire)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तनूनपादृतं यते मध्वा यज्ञः समज्यते । दधत्सहस्रिणीरिषः ॥
Samhita Patha (IAST)
तनू॑नपादृ॒तं य॒ते मध्वा॑ य॒ज्ञः सम॑ज्यते । दध॑त्सह॒स्रिणी॒रिष॑: ॥
Transliteration
tanū́napād ṛtáṃ yaté madhvā́ yajñáḥ sám ajyate | dádhat sahasríṇīr íṣaḥ ||
Translation
O Tanūnapāt, as one moves in the Truth, the sacrifice is anointed with sweetness; it bears within it the thousandfold impulsions of force—nourishments that multiply the soul’s power of progress.
Padapatha (Word Analysis)
तनू॑ऽनपात् । ऋ॒तम् । य॒ते । मध्वा॑ । य॒ज्ञः । सम् । अ॒ज्य॒ते॒ । दध॑त् । स॒ह॒स्रिणीः॑ । इषः॑ ॥तनूनपात् । ऋतम् । यते । मध्वा । यज्ञः । सम् । अज्यते । दधत् । सहस्रिणीः । इषः ॥tanū-napāt | ṛtam | yate | madhvā | yajñaḥ | sam | ajyate | dadhat | sahasriṇīḥ | iṣaḥ
Word by Word
तनूनपात्Tanūnapāt (a form/name of Agni)
तनूनपात्:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootतनूनपात् (प्रातिपदिक; अग्निदेवविशेष/देवता-नाम)
ऋतम्the cosmic order / truth
ऋतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
यतेstrives / exerts himself
यते:
कर्तृ (क्रियापद)
TypeVerb
Rootयत् (धातु; ‘प्रयत्न/यत्न’)
मध्वाwith honey / with sweetness (mead)
मध्वा:
करण
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
यज्ञःthe sacrifice / ritual
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
समज्यतेis anointed / is duly prepared
समज्यते:
कर्तृ (क्रियापद)
TypeVerb
Rootअञ्ज् (धातु; ‘लेपने/अभ्यञ्जने’) + सम् (उपसर्ग)
दधत्placing / bestowing
दधत्:
कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootधा (धातु; ‘धारण/स्थापन’)
सहस्रिणीःthousandfold / possessing thousands
सहस्रिणीः:
कर्म
TypeAdjective
Rootसहस्रिन् (प्रातिपदिक; ‘सहस्र-युक्त/सहस्र-सम्बद्ध’)
इषःrefreshments / invigorating offerings
इषः:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक; ‘बल/पोषण/आहार-रस’)