HomeRig VedaMandala 1Sukta 181Mantra 9
Previous Mantra

Mantra 9

Sukta 1.181

Rishi: Agastya Māna (traditional; confirm via Anukramaṇī)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

यु॒वां पू॒षेवा॑श्विना॒ पुरं॑धिर॒ग्निमु॒षां न ज॑रते ह॒विष्मा॑न् । हु॒वे यद्वां॑ वरिव॒स्या गृ॑णा॒नो वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम् ॥

yuvāṃ pūṣevāśvinā puraṃdhir agnim uṣāṃ na jarate haviṣmān | huve yad vāṃ varivasyā gṛṇāno vidyām eṣaṃ vṛjanaṃ jīra-dānum ||

You two, like Pūṣan, are the power that brings fulfilment; and like Dawn you do not grow old for the one who holds the offering. When I call you with the will to widen the path, praising you, may we know the impelling quest and the victorious overcoming, and win the swift-giving bounty.

यु॒वाम् । पू॒षाऽइ॑व । अ॒श्वि॒ना॒ । पुर॑म्ऽधिः । अ॒ग्निम् । उ॒षाम् । न । ज॒र॒ते॒ । ह॒विष्मा॑न् । हु॒वे । यत् । वा॒म् । व॒रि॒व॒स्या । गृ॒णा॒नः । वि॒द्याम॑ । इ॒षम् । वृ॒जन॑म् । जी॒रऽदा॑नुम् ॥युवाम् । पूषाइव । अश्विना । पुरम्धिः । अग्निम् । उषाम् । न । जरते । हविष्मान् । हुवे । यत् । वाम् । वरिवस्या । गृणानः । विद्याम । इषम् । वृजनम् । जीरदानुम् ॥yuvām | pūṣāiva | aśvinā | puram-dhiḥ | agnim | uṣām | na | jarate | haviṣmān | huve | yat | vām | varivasyā | gṛṇānaḥ | vidyāma | iṣam | vṛjanam | jīra-dānum

युवाम्you two
युवाम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूषाPūṣan
पूषा:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ) / संबोधनार्थ-उपमान
TypeNoun
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
पुरंधिःbounty, liberality (personified)
पुरंधिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुरंधि (स्त्री-प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उषाम्Uṣas (Dawn)
उषाम्:
कर्म (उपमेय-ग्रहण) / उपमान-संबन्ध
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Root
जरतेwanes, grows old
जरते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootजॄ/जर् (धातु: जॄ—‘क्षय/जीर्णभावे’, वैदिक प्रयोग ‘to wane, grow old’)
हविष्मान्the oblation-bearing (one)
हविष्मान्:
कर्तृ (जरते इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक; ‘having oblation’)
हुवेI invoke
हुवे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootहू (धातु: √हू ‘to call, invoke’)
यत्when, since
यत्:
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / अव्ययीभाव-सम्बन्ध
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म (यदि हुवे-सम्बन्धे)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरिवस्याservice, worship
वरिवस्या:
कर्तृ (गृणानः इत्यस्य भाव/उद्देश्य) / हेत्वर्थ
TypeNoun
Rootवरिवस्य (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘service, worship, seeking wide space/favor’)
गृणानःpraising, singing
गृणानः:
कर्तृ (हुवे इत्यस्य) सह-विशेषण
TypeParticiple
Root√गॄ/गृ (धातु: √गृ ‘to sing, praise’)
विद्यामmay we know/find
विद्याम:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (धातु: √विद् ‘to know, find’)
एषम्this one; the sought one
एषम्:
कर्म (विद्यामेति) / विशेष्य
TypeAdjective/Noun
Rootएष (प्रातिपदिक; ‘this/that one’, वैदिक ‘swift one’ भी)
वृजनम्the hostile band / distress
वृजनम्:
कर्म (विद्यामेति) / अपायार्थ-लक्ष्य
TypeNoun
Rootवृजन (नपुं.-प्रातिपदिक; ‘enclosure, community; distress/hostile band’ वैदिक)
जीरदानुम्with wasting/weakening flow; (epithet) ‘Jīradānu’
जीरदानुम्:
विशेषण (वृजनम्/एषम् प्रति) / कर्म
TypeAdjective
Rootजीरदानु (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक; जीर ‘wasting/decaying’ + दानु ‘stream/flow; demon-name’ वैदिक) अथवा ‘जीर’ + ‘दानु’ = ‘whose flow is swift/old’ (वैदिक विशेषण)