Mantra 1
Sukta 1.18
Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa (traditionally for RV 1.18)
Devata: Brahmaṇaspati
Chandas: Gāyatrī (probable for RV 1.18 opening; short compact verse typical of gāyatrī)
Samhita Patha (Devanagari)
सोमानं स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते । कक्षीवन्तं य औशिजः ॥
Samhita Patha (IAST)
सो॒मानं॒ स्वर॑णं कृणु॒हि ब्र॑ह्मणस्पते । क॒क्षीव॑न्तं॒ य औ॑शि॒जः ॥
Transliteration
somā́naṃ sváraṇaṃ kṛṇuhí bráhmaṇas-pate | kakṣī́vantaṃ yá auśijáḥ ||
Translation
O Lord of the Word (Brahmaṇaspati), make the Soma a shining gold of consciousness; (make) Kakṣīvant—offspring of the Uśij—fit and radiant for the work of inspired speech.
Padapatha (Word Analysis)
सो॒मान॑म् । स्वर॑णम् । कृ॒णु॒हि । ब्र॒ह्म॒णः॒ । प॒ते॒ । क॒क्षीव॑न्तम् । यः । औ॒शि॒जः ॥सोमानम् । स्वरणम् । कृणुहि । ब्रह्मणः । पते । कक्षीवन्तम् । यः । औशिजः ॥somānam | svaraṇam | kṛṇuhi | brahmaṇaḥ | pate | kakṣīvantam | yaḥ | auśijaḥ
Word by Word
सोमानम्Soma (the Soma-drink/deity)
सोमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
स्वरणम्shining, bright (as light/splendour)
स्वरणम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण ‘सोमानम्’ विशेषयति)
TypeAdjective (used substantively/qualifier)
Rootस्वर (प्रातिपदिक; ‘स्वर’ > ‘स्वरण’)
कृणुहिmake! / render!
कृणुहि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
ब्रह्मणस्पतेO Lord of prayer (Bṛhaspati)
ब्रह्मणस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootब्रह्मणस्-पति (समास-प्रातिपदिक)
कक्षीवन्तम्Kakṣīvān (the seer)
कक्षीवन्तम्:
कर्म (अन्तर्निहित-क्रियायाः/प्रार्थित-क्रियायाः)
TypeNoun (proper name)
Rootकक्षीवत् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
औशिजःthe Uśij’s descendant / of the Uśij lineage
औशिजः:
कर्तृ ( ‘यः’ इत्यस्य विशेषणम् )
TypeAdjective/Noun (patronymic/lineage epithet)
Rootउशिज् (प्रातिपदिक) → औशिज (वृद्धि-व्युत्पन्न, गोत्र/वंश-विशेषण)