HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 38
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 38

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: The dual movement of Immortal and mortal in one embodiment; svadhā as governing power
Chandas: Triṣṭubh

अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः । ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम् ॥

अपा॒ङ्प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः । ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य१॒॑न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम् ॥

apā́ṅ prā́ṅ eti svadháyā gṛbhītó 'mártyo mártyenā sáyoniḥ | tā́ śáśvantā viṣūcī́nā viyántā ny ànyáṁ cikyúr ná ní cikyur anyám ||

Backward and forward he goes, held by his own self-law—the Immortal sharing one womb with the mortal. Those two, eternal, moving apart in different directions: they have discerned one another, yet they do not discern the Other.

अपा॑ङ् । प्राङ् । ए॒ति॒ । स्व॒धया॑ । गृ॒भी॒तः । अम॑र्त्यः । मर्त्ये॑न । सऽयो॑निः । ता । शश्व॑न्ता । वि॒षू॒चीना॑ । वि॒ऽयन्ता॑ । नि । अ॒न्यम् । चि॒क्युः । न । नि । चि॒क्युः॒ । अ॒न्यम् ॥अपाङ् । प्राङ् । एति । स्वधया । गृभीतः । अमर्त्यः । मर्त्येन । सयोनिः । ता । शश्वन्ता । विषूचीना । वियन्ता । नि । अन्यम् । चिक्युः । न । नि । चिक्युः । अन्यम् ॥apāṅ | prāṅ | eti | svadhayā | gṛbhītaḥ | amartyaḥ | martyena | sa-yoniḥ | tā | śaśvantā | viṣūcīnā | vi-yantā | ni | anyam | cikyuḥ | na | ni | cikyuḥ | anyam

अपाक्backward, turned away
अपाक्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (directional)
Rootअपाञ्च् (प्रातिपदिक) < अप (उपसर्ग) + अञ्च्
प्राङ्forward, facing ahead
प्राङ्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (directional)
Rootप्राञ्च् (प्रातिपदिक) < प्र (उपसर्ग) + अञ्च्
एतिgoes
एति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
स्वधयाby (his) own power / by svadhā
स्वधया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
गृभीतःseized, held
गृभीतः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (past passive)
Rootग्रह् (धातु) → गृभीत (कृदन्त)
अमर्त्यःthe immortal
अमर्त्यः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक) < अ- + मर्त्य
मर्त्येनwith/through a mortal
मर्त्येन:
Karaṇa (सह/द्वारा-अर्थे) अथवा सहकारि
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
सयोनिःsharing the same womb/origin
सयोनिः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसयोनि (प्रातिपदिक) < स- (सम्) + योनि
ताthose two
ता:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
शश्वन्ताeverlasting, perpetual
शश्वन्ता:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootशश्वन्त् (प्रातिपदिक)
विषूचीनाgoing apart, diverging
विषूचीना:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविषूचीन (प्रातिपदिक) < विषूचि
वियन्ताmoving apart, separating
वियन्ता:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple/Adjective
Rootया (धातु) + वि- (उपसर्ग) → वियन्त् (वर्तमान कृदन्त/प्रातिपदिक)
निdown, into; (prefix)
नि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/निपात)
अन्यम्the one (other)
अन्यम्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
चिक्युःthey have perceived/recognized
चिक्युः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootचि (धातु, ‘to perceive/notice’) → परिपूर्ण/परफेक्ट रूप
not
:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
निdown/into; (prefix)
नि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/निपात)
चिक्युःthey have perceived
चिक्युः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootचि (धातु) → लिट्
अन्यम्the other (one)
अन्यम्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)