HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 13
Previous Mantra

Mantra 13

Sukta 1.163

Rishi: dīrghatamā aucathyaḥ (traditional for RV 1.163)
Devata: aśva / divine steed; also Father-Mother cosmic polarity as goal
Chandas: triṣṭubh (probable for RV 1.163; not supplied in input for this mantra)

उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥

उप॒ प्रागा॑त्पर॒मं यत्स॒धस्थ॒मर्वाँ॒ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च । अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा शा॑स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥

úpa prá ā́gāt paramáṃ yát sádhastham árvā̃n ácchā pitáraṃ mātáraṃ ca | adyā́ devā́n juṣṭátamo hí gamyā́ athā́ śā́ste dāśúṣe vā́ryāṇi ||

Forward he comes to the highest station, the home-base of accomplishment, the steed moving toward the Father and the Mother. Today he is the most welcome to the gods and truly to be attained; then he apportions to the giver the desirable riches—fullnesses of being.

उप॑ । प्र । अ॒गा॒त् । प॒र॒मम् । यत् । स॒धऽस्थ॑म् । अर्वा॑न् । अच्छ॑ । पि॒तर॑म् । मा॒तर॑म् । च॒ । अ॒द्य । दे॒वान् । जुष्ट॑ऽतमः । हि । ग॒म्याः । अथ॑ । आ । शा॒स्ते॒ । दा॒शुषे॑ । वार्या॑णि ॥उप । प्र । अगात् । परमम् । यत् । सधस्थम् । अर्वान् । अच्छ । पितरम् । मातरम् । च । अद्य । देवान् । जुष्टतमः । हि । गम्याः । अथ । आ । शास्ते । दाशुषे । वार्याणि ॥upa | pra | agāt | paramam | yat | sadha-stham | arvān | accha | pitaram | mātaram | ca | adya | devān | juṣṭa-tamaḥ | hi | gamyāḥ | atha | ā | śāste | dāśuṣe | vāryāṇi

उपnear, towards (prefix: up-)
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
प्रforth, forward (prefix: pra-)
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
आगात्came, approached
आगात्:
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
परमम्highest, supreme
परमम्:
कर्म (with सधस्थम्) / विशेषण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
यत्which, that (relative)
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सधस्थम्seat, common place/abode (ritual seat)
सधस्थम्:
कर्म (आगात्) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक; ‘सधस्’ + ‘स्थ’)
अर्वान्the steed/horse (Arvan)
अर्वान्:
कर्ता (आगात्)
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
अच्छाtowards, unto
अच्छा:
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (निपात)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म (अच्छा) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म (अच्छा) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
अद्यtoday, now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (निपात)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म (गम्याः) / प्राप्तव्य
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जुष्टतमःmost pleasing, most favored
जुष्टतमः:
कर्ता (गम्याः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootजुष्टतम (कृदन्त/विशेषण; √जुष् ‘to enjoy, favor’ + तमप्)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
गम्याःto be approached / fit to go (unto them)
गम्याः:
कर्ता (अर्थतः: ‘he is to go/fit to approach’)
TypeAdjective (verbal) / Participle
Root√गम्; गम्य (भाव्य/कर्तव्य-कृदन्त)
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
शास्तेcommands, instructs, ordains
शास्ते:
TypeVerb
Root√शास् (शास्ति)
दाशुषेto the worshipper/giver
दाशुषे:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun (participle used substantively)
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/√दास् ‘to give, worship’)
वार्याणिdesirable boons, choice gifts
वार्याणि:
कर्म (शास्ते) / विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘choice, desirable’)