HomeRig VedaMandala 1Sukta 148Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.148

Devata: Agni (with Mātariśvan as associated figure)

मथीद्यदीं विष्टो मातरिश्वा होतारं विश्वाप्सुं विश्वदेव्यम् । नि यं दधुर्मनुष्यासु विक्षु स्वर्ण चित्रं वपुषे विभावम् ॥

मथी॒द्यदीं॑ वि॒ष्टो मा॑त॒रिश्वा॒ होता॑रं वि॒श्वाप्सुं॑ वि॒श्वदे॑व्यम् । नि यं द॒धुर्म॑नु॒ष्या॑सु वि॒क्षु स्व१॒॑र्ण चि॒त्रं वपु॑षे वि॒भाव॑म् ॥

mathīd yád īṃ viṣṭó mātariśvā hótāraṃ viśvā́psuṃ viśvádevyam | ní yaṃ dadhúr manuṣyā́su víkṣu svàrṇa citráṃ vápuṣe vibhāvám ||

When Mātariśvan, having churned him out and established him, set the Hotar—all-skilled, belonging to all the gods—then the human clans placed him among their peoples, a radiant and variegated form, the wide-shining power of the luminous world.

मथी॑त् । यत् । ई॒म् । वि॒ष्टः । मा॒त॒रिश्वा॑ । होता॑रम् । वि॒श्वऽअ॑प्सुम् । वि॒श्वऽदे॑व्यम् । नि । यम् । द॒धुः । म॒नु॒ष्या॑सु । वि॒क्षु । स्वः॑ । न । चि॒त्रम् । वपु॑षे । वि॒भाऽव॑म् ॥मथीत् । यत् । ईम् । विष्टः । मातरिश्वा । होतारम् । विश्वअप्सुम् । विश्वदेव्यम् । नि । यम् । दधुः । मनुष्यासु । विक्षु । स्वः । न । चित्रम् । वपुषे । विभावम् ॥mathīt | yat | īm | viṣṭaḥ | mātariśvā | hotāram | viśva-apsum | viśva-devyam | ni | yam | dadhuḥ | manuṣyāsu | vikṣu | svaḥ | na | citram | vapuṣe | vibhāvam

मथीत्churned / kindled by churning
मथीत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootमथ् (धातु)
यत्when / that
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईम्him / it
ईम्:
Karma (of मथीत्)
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात)
विष्टःentered / settled (in)
विष्टः:
Kartā (with मातरिश्वा)
TypeParticiple/Adjective
Rootविश् (धातु) → विष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मातरिश्वाMātariśvan (the bringer of fire)
मातरिश्वा:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक; देव-नाम)
होतारम्the Hotar (priest)
होतारम्:
Karma (of मथीत्)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
विश्वाप्सुम्present in all waters / pervading all waters
विश्वाप्सुम्:
Karma (qualifier of होतारम्)
TypeAdjective
Rootविश्व + अप्सु (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
विश्वदेव्यम्belonging to all the gods / all-divine
विश्वदेव्यम्:
Karma (qualifier of होतारम्)
TypeAdjective
Rootविश्व + देव्य (प्रातिपदिक; समास)
निdown / into
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
यम्whom
यम्:
Karma (of दधुः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधुःthey placed / established
दधुः:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
मनुष्याःmen / mortals
मनुष्याः:
Kartā (of दधुः)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
आसुin these
आसु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विक्षुamong the clans / in the settlements
विक्षु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘settlement, clan’)
स्वर्णम्golden / of gold
स्वर्णम्:
Karma (apposition/attribute to यम्)
TypeAdjective/Noun
Rootस्वर्ण (प्रातिपदिक)
चित्रम्bright, wondrous
चित्रम्:
Karma (attribute to यम्)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
वपुषेfor (his) form / for beauty
वपुषे:
Sampradāna (dative: ‘for/as to form’)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
विभावम्shining forth, radiant
विभावम्:
Karma (attribute to यम्)
TypeAdjective
Rootवि + भा (धातु) → विभाव (कृदन्त/प्रातिपदिक)