Mantra 7
Sukta 1.14
Rishi: Medhātithi Kāṇva (traditional attribution for RV 1.14)
Devata: Agni (as Hotṛ and divine mediator; also summoning ‘those’ deities)
Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables, typical of early invocatory sequences)
Samhita Patha (Devanagari)
तान्यजत्राँ ऋतावृधोऽग्ने पत्नीवतस्कृधि । मध्वः सुजिह्व पायय ॥
Samhita Patha (IAST)
तान्यज॑त्राँ ऋता॒वृधोऽग्ने॒ पत्नी॑वतस्कृधि । मध्व॑: सुजिह्व पायय ॥
Transliteration
tān yajatrā́n ṛtā-vṛ́dho’gne patnī́vataskṛdhi | mádhvaḥ sujihva pāyaya ||
Translation
Make those Powers—adorable and increasers of the Truth—(come) with their own companion energies, O Agni; O sweet-tongued Flame, let them drink of the honeyed delight.
Padapatha (Word Analysis)
तान् । यज॑त्रान् । ऋ॒त॒ऽवृधः॑ । अग्ने॑ । पत्नी॑ऽवतः । कृ॒धि॒ । मध्वः॑ । सु॒ऽजि॒ह्व॒ । पा॒य॒य॒ ॥तान् । यजत्रान् । ऋतवृधः । अग्ने । पत्नीवतः । कृधि । मध्वः । सुजिह्व । पायय ॥tān | yajatrān | ṛta-vṛdhaḥ | agne | patnī-vataḥ | kṛdhi | madhvaḥ | su-jihva | pāyaya
Word by Word
तानिthose (things/offerings)
तानि:
कर्म (यजत्रान् इति विशेष्य-विशेषणभावेन ‘तानि’ = ‘तानि (हव्यानि/स्तुतयः)’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यजत्रान्worthy of worship
यजत्रान्:
कर्म (तानि इत्यस्य विशेषणम्) / अग्नेः प्रति ‘यजत्रान्’ (पूजनीयान्) इति कर्मपदम्
TypeAdjective
Rootयजत्र (प्रातिपदिक; √यज् ‘पूजायाम्/यज्ञे’)
ऋतावृधःincreasing (upholding) ṛta (cosmic order)
ऋतावृधः:
कर्म (यजत्रान् इत्यस्य विशेषणम्) अथवा अग्नेः सहचर-देवताः प्रति विशेषणम्
TypeAdjective
Rootऋतावृध (प्रातिपदिक; ऋत + √वृध् ‘वर्धने’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पत्नीवतस्accompanied by wives (consorts)
पत्नीवतस्:
कर्म (तानि/यजत्रान्/ऋतावृधः इत्येषां विशेषणम्—‘पत्नीभिः सहितान्’)
TypeAdjective
Rootपत्नीवत् (प्रातिपदिक; पत्नी + वत् ‘युक्त/सहित’)
कृधिmake (them) / do
कृधि:
क्रिया (प्रेरणा/आज्ञा)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
मध्वःof honey/sweetness (soma-like sweetness)
मध्वः:
सम्बन्ध (पायय इत्यस्य द्रव्य-सम्बन्धः: ‘मधोः’)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
सुजिह्वO good-tongued (Agni)
सुजिह्व:
सम्बोधन (अग्नेः विशेषण-आह्वानम्)
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootसुजिह्व (प्रातिपदिक; सु- + जिह्वा)
पाययcause (us/them) to drink; give to drink
पायय:
क्रिया (प्रेरणा: ‘पानं कारय’)
TypeVerb
Root√पा (पाने) caus. पायय-