HomeRig VedaMandala 1Sukta 139Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.139

Rishi: Parucchepa Daivodāsi (traditional for RV 1.139)
Devata: Indrāgnī / allied priestly powers (Bṛhaspati prominently invoked in the verse’s action)
Chandas: Triṣṭubh (likely; verify in critical edition)

होता यक्षद्वनिनो वन्त वार्यं बृहस्पतिर्यजति वेन उक्षभिः पुरुवारेभिरुक्षभिः । जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमद्रेरध त्मना । अधारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सद्मानि सुक्रतुः ॥

होता॑ यक्षद्व॒निनो॑ वन्त॒ वार्यं॒ बृह॒स्पति॑र्यजति वे॒न उ॒क्षभि॑: पुरु॒वारे॑भिरु॒क्षभि॑: । ज॒गृ॒भ्मा दू॒रआ॑दिशं॒ श्लोक॒मद्रे॒रध॒ त्मना॑ । अधा॑रयदर॒रिन्दा॑नि सु॒क्रतु॑: पु॒रू सद्मा॑नि सु॒क्रतु॑: ॥

hotā yakṣad vanino vanta vāryaṃ bṛhaspatir yajati vena ukṣa-bhiḥ puru-vārebhir ukṣa-bhiḥ | jagṛmbhā dūre-ādiśaṃ ślokam adrer adha tmanā | adhārayad aririndāni su-kratuḥ purū sadmāni su-kratuḥ ||

Let the invoking priest bring to manifestation the desired plenitude; Bṛhaspati performs the offering, the seeker-impulse (Vena) with its strong powers, with many doors of increase. He grasped from afar the proclaiming word of the Stone, then by his own self he upheld the unbroken forces; the wise-willed established many firm seats of being.

होता॑ । य॒क्ष॒त् । व॒निनः॑ । व॒न्त॒ । वार्य॑म् । बृह॒स्पतिः॑ । य॒ज॒ति॒ । वे॒नः । उ॒क्षऽभिः॑ । पु॒रु॒ऽवारे॑भिः । उ॒क्षऽभिः॑ । ज॒गृ॒म्भ । दू॒रेऽआ॑दिशम् । श्लोक॑म् । अद्रेः॑ । अध॑ । त्मना॑ । अधा॑रयत् । अ॒रि॒रिन्दा॑नि । सु॒ऽक्रतुः॑ । पु॒रु । सद्मा॑नि । सु॒ऽक्रतुः॑ ॥होता । यक्षत् । वनिनः । वन्त । वार्यम् । बृहस्पतिः । यजति । वेनः । उक्षभिः । पुरुवारेभिः । उक्षभिः । जगृम्भ । दूरेआदिशम् । श्लोकम् । अद्रेः । अध । त्मना । अधारयत् । अरिरिन्दानि । सुक्रतुः । पुरु । सद्मानि । सुक्रतुः ॥hotā | yakṣat | vaninaḥ | vanta | vāryam | bṛhaspatiḥ | yajati | venaḥ | ukṣa-bhiḥ | puru-vārebhiḥ | ukṣa-bhiḥ | jagṛmbha | dūre--ādiśam | ślokam | adreḥ | adha | tmanā | adhārayat | aririndāni | su-kratuḥ | puru | sadmāni | su-kratuḥ

होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ- (यज्-धातु से निष्पन्न) / होतृ (प्रातिपदिक)
यक्षत्he worshipped / performed sacrifice
यक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
वनिनःthe desirous/zealous ones (worshippers)
वनिनः:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवनिन्- (प्रातिपदिक)
वन्तseeking, desiring
वन्त:
कर्म (विशेषण)
TypeKṛdanta (participle)
Rootवन् (धातु: वाञ्छा/प्राप्ति) / वन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वार्यम्the choice boon / excellent gift
वार्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य- (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
यजतिworships / sacrifices
यजति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
वेनःthe inspired one / the eager one
वेनः:
कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषणार्थे)
TypeNoun/Adjective
Rootवेन- (प्रातिपदिक)
उक्षभिःwith bulls (strong ones)
उक्षभिः:
करण
TypeNoun
Rootउक्षन्- (प्रातिपदिक)
पुरुवारैभिःwith many gates / with many enclosures
पुरुवारैभिः:
करण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरुवार- (प्रातिपदिक)
उक्षभिःwith bulls (strong ones)
उक्षभिः:
करण
TypeNoun
Rootउक्षन्- (प्रातिपदिक)
जगृभ्माwe have seized / we grasp
जगृभ्मा:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह्
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान
TypeIndeclinable
Rootदूर- (प्रातिपदिक)
आदिशम्direction / indication
आदिशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआदिश्- (प्रातिपदिक)
श्लोकम्hymn, praise-verse
श्लोकम्:
कर्म (आदिशम्-सम्बद्ध)
TypeNoun
Rootश्लोक- (प्रातिपदिक)
अद्रेःof the stone / of the mountain
अद्रेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअद्रि- (प्रातिपदिक)
अधthen
अध:
सम्बन्ध (क्रम/अनन्तर्य)
TypeIndeclinable
Rootअध
त्मनाby oneself / with one’s own self
त्मना:
करण
TypeNoun
Rootत्मन्- (प्रातिपदिक)
अधारयत्he upheld / he supported
अधारयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ
अररिन्दानिthe crushing/overcoming (things/forces)
अररिन्दानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअररिन्द- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-सम्भव)
सुक्रतुःthe wise/strong in resolve
सुक्रतुः:
कर्तृ (अधारयत्-कर्ता)
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + क्रतु- (प्रातिपदिक)
पुरूmany
पुरू:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
सद्मानिseats, dwellings, abodes
सद्मानि:
कर्म
TypeNoun
Rootसद्मन्- (प्रातिपदिक)
सुक्रतुःthe wise/strong in resolve
सुक्रतुः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + क्रतु- (प्रातिपदिक)