HomeRig VedaMandala 1Sukta 128Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.128

Rishi: Kutsa Āṅgirasa (traditional for the section; RV 1.128 also Agni hymn in the same family transmission)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

अयं जायत मनुषो धरीमणि होता यजिष्ठ उशिजामनु व्रतमग्निः स्वमनु व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते । अदब्धो होता नि षददिळस्पदे परिवीत इळस्पदे ॥

अ॒यं जा॑यत॒ मनु॑षो॒ धरी॑मणि॒ होता॒ यजि॑ष्ठ उ॒शिजा॒मनु॑ व्र॒तम॒ग्निः स्वमनु॑ व्र॒तम् । वि॒श्वश्रु॑ष्टिः सखीय॒ते र॒यिरि॑व श्रवस्य॒ते । अद॑ब्धो॒ होता॒ नि ष॑ददि॒ळस्प॒दे परि॑वीत इ॒ळस्प॒दे ॥

ayáṃ jāyata mánuṣo dhárīmaṇi hótā yájiṣṭha uśíjām ánu vratám agníḥ svám ánu vratám | viśvá-śruṣṭiḥ sakhīyáte rayír iva śravasyáte | adábhho hótā ní ṣadad iḷás pade pári-vīta iḷás pade ||

This one is born for Man, in the firm support: the Hotar, most fit to sacrifice, following the law of the eager ones—Agni following his own law. Universal in obedience, he becomes our comrade; like plenitude he is to be made famed. The unbetrayable Hotar sits down in the seat of Ila, encompassed, in the seat of Ila.

अयम् । जा॒य॒त॒ । मनु॑षः॑ । धरी॑मणि । होता॑ । यजि॑ष्ठः । उ॒शिजा॑म् । अनु॑ । व्र॒तम् । अ॒ग्निः । स्वम् । अनु॑ । व्र॒तम् । वि॒श्वऽश्रु॑ष्टिः । स॒खि॒ऽय॒ते । र॒यिःऽइ॑व । श्र॒व॒स्य॒ते । अद॑ब्धः । होता॑ । नि । स॒द॒त् । इ॒ळः । प॒दे । परि॑ऽवीतः । इ॒ळः । प॒दे ॥अयम् । जायत । मनुषः । धरीमणि । होता । यजिष्ठः । उशिजाम् । अनु । व्रतम् । अग्निः । स्वम् । अनु । व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः । सखियते । रयिःइव । श्रवस्यते । अदब्धः । होता । नि । सदत् । इळः । पदे । परिवीतः । इळः । पदे ॥ayam | jāyata | manuṣaḥ | dharīmaṇi | hotā | yajiṣṭhaḥ | uśijām | anu | vratam | agniḥ | svam | anu | vratam | viśva-śruṣṭiḥ | sakhi-yate | rayiḥ-iva | śravasyate | adabdhaḥ | hotā | ni | sadat | iḷaḥ | pade | pari-vītaḥ | iḷaḥ | pade

अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जायतेis born / arises
जायते:
TypeVerb
Root√जन् (जनि)
मनुषःof Manu / of man
मनुषः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
धरीमणिin/at the support (foundation)
धरीमणि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधरीमन् (प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest (invoker)
होता:
Kartā
TypeNoun
Root√हु (जुहोति) → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यजिष्ठःmost worshipful / best at sacrifice
यजिष्ठः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयजिष्ठ (यज्-तमप्/इष्ठ-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
उशिजाम्the eager ones / the zealous (worshippers)
उशिजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootउशिज् (प्रातिपदिक)
अनुafter, according to
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु
व्रतम्vow, ordinance, sacred rule
व्रतम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (Fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
स्वम्his own
स्वम्:
Karma (विशेषणम्)
TypePronoun/Adjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुaccording to
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु
व्रतम्ordinance
व्रतम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
विश्वश्रुष्टिःuniversal obedience / all-hearkening (devotion)
विश्वश्रुष्टिः:
Kartā
TypeNoun
Rootविश्व-श्रुष्टि (समास; श्रुष्टि < √श्रु/श्रुष् ‘to heed/obey’)
सखीयतेbecomes friendly / enters friendship
सखीयते:
TypeVerb
Root√सख्य (सखायते/सखीयते)
रयिःwealth
रयिः:
Kartā (उपमान)
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
श्रवस्यतेwins fame / is famed
श्रवस्यते:
TypeVerb
Root√श्रवस्/√श्रु (श्रवस्यति/श्रवस्यते ‘to seek fame’)
अदब्धःunharmed, unbeguiled
अदब्धः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-दब्ध (दब्ध < √दभ् ‘to harm/deceive’)
होताthe Hotṛ
होता:
Kartā
TypeNoun
Root√हु → होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
निdown, into
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि
षदतिsits down
षदति:
TypeVerb
Root√सद् (षद् वैदिक-रूप)
इळस्पदेon the seat/place of Iḷā (the oblation)
इळस्पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootइळा- पद (समास; इळा/इडा ‘refreshment/oblation’ + पद)
परिवीतःencompassed, wrapped around
परिवीतः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeParticiple/Adjective
Rootपरि-√वी (वयति/वीत) → वीत (कृदन्त)
इळस्पदेon the Iḷā-seat
इळस्पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootइळा-पद (समास)