HomeRig VedaMandala 1Sukta 127Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.127

Rishi: Parucchēpa or related Agni hymn seer-tradition (traditional attribution varies)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहंतरः परशुर्न द्रुहंतरः । वीळु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् । निःषहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते ॥

स हि पु॒रू चि॒दोज॑सा वि॒रुक्म॑ता॒ दीद्या॑नो॒ भव॑ति द्रुहंत॒रः प॑र॒शुर्न द्रु॑हंत॒रः । वी॒ळु चि॒द्यस्य॒ समृ॑तौ॒ श्रुव॒द्वने॑व॒ यत्स्थि॒रम् । नि॒:षह॑माणो यमते॒ नाय॑ते धन्वा॒सहा॒ नाय॑ते ॥

sá hí purū́ cid ójasā virúkmātā dī́dyāno bhávati druhantaráḥ paraśúr ná druhantaraḥ | vīḷú cid yásya sámṛtau śrúvad vánéva yát sthirám | niḥ-sáhamāṇo yamate ná āyate dhanvā-sáhā ná āyate ||

For he, even with manifold power, shining with radiant gold, becomes a more formidable smiter—like an axe, a more formidable smiter. Even what is firm, like a forest tree, yields in the clash to him; he presses on, overpowering, he does not retreat—conquering the wide spaces, he does not retreat.

सः । हि । पु॒रु । चि॒त् । ओज॑सा । वि॒रुक्म॑ता । दीद्या॑नः । भव॑ति । द्रु॒ह॒म्ऽत॒रः । प॒र॒शुः । न । द्रु॒ह॒न्त॒रः । वी॒ळु । चि॒त् । यस्य॑ । सम्ऽऋ॑तौ । श्रुव॑त् । वना॑ऽइव । यत् । स्थि॒रम् । निः॒ऽसह॑माणः । य॒म॒ते॒ । न । अ॒य॒ते॒ । ध॒न्व॒ऽसहा॑ । न । अ॒य॒ते॒ ॥सः । हि । पुरु । चित् । ओजसा । विरुक्मता । दीद्यानः । भवति । द्रुहम्तरः । परशुः । न । द्रुहन्तरः । वीळु । चित् । यस्य । सम्ऋतौ । श्रुवत् । वनाइव । यत् । स्थिरम् । निःसहमाणः । यमते । न । अयते । धन्वसहा । न । अयते ॥saḥ | hi | puru | cit | ojasā | virukmatā | dīdyānaḥ | bhavati | druham-taraḥ | paraśuḥ | na | druhantaraḥ | vīḷu | cit | yasya | sam-ṛtau | śruvat | vanāiva | yat | sthiram | niḥ-sahamāṇaḥ | yamate | na | ayate | dhanva-sahā | na | ayate

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
पुरूmany, much
पुरू:
TypeAdjective
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
ओजसाby strength
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
विरुक्मताwith shining ornaments
विरुक्मता:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootवि-रुक्म (प्रातिपदिक) + -त (मतुप्)
दीद्यानःshining, blazing
दीद्यानः:
Kartā
TypeParticiple
Rootदीद्य्/दीप् (धातु; तीव्रदीप्तौ) → दीद्यान (शतृ/शानच्-प्रत्ययः)
भवतिbecomes, is
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
द्रुहन्तरःmore harmful, more hostile
द्रुहन्तरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्रुह् (धातु; द्रोहे) → द्रुहन्तर (तृच्/तर-तुल्यः तुलनात्मकः)
परशुःan axe
परशुः:
Kartā
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
द्रुहन्तरःmore harmful
द्रुहन्तरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्रुह् → द्रुहन्तर (तुलनात्मक)
वीळुthe firm/strong (thing), stronghold
वीळु:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootवीळु (प्रातिपदिक; ‘दृढ/कठिन’ इत्यर्थे वैदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समृतौin the encounter, in the clash
समृतौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमृति (प्रातिपदिक; ‘संघर्ष/समागम’ वैदिक)
श्रुवत्sounding, resounding
श्रुवत्:
TypeParticiple
Rootश्रु (धातु; श्रवणे) → श्रुवत् (शतृ)
वनforest
वन:
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
यत्that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
स्थिरम्firm, steady
स्थिरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
निःसहमाणःoverpowering, prevailing
निःसहमाणः:
Kartā
TypeParticiple
Rootनि: + सह् (धातु; सहने) → सहमान (शानच्) + नि: (उपसर्ग)
यमतेcontrols, restrains
यमते:
TypeVerb
Rootयम् (धातु; यमने/नियमे) अथवा यम् ‘to restrain’
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अयतेgoes, yields
अयते:
TypeVerb
Rootअय्/इ (धातु; गत्यर्थे) → अयते
धन्वासहाconquering with the bow / bow-prevailing
धन्वासहा:
Kartā
TypeAdjective
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक) + सह (प्रातिपदिक; ‘सह’=विजयी/सहमान) → समासः
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
अयतेgoes, yields
अयते:
TypeVerb
Rootअय्/इ (धातु; गत्यर्थे)