HomeRig VedaMandala 1Sukta 111Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.111

Rishi: Hymn to the Ribhus; seer attribution varies in tradition, but the hymn is within Ribhu cycle.
Devata: Ribhus (Ṛbhavaḥ).
Chandas: Trishtubh (common for this hymn).

तक्षन्रथं सुवृतं विद्मनापसस्तक्षन्हरी इन्द्रवाहा वृषण्वसू । तक्षन्पितृभ्यामृभवो युवद्वयस्तक्षन्वत्साय मातरं सचाभुवम् ॥

तक्ष॒न्रथं॑ सु॒वृतं॑ विद्म॒नाप॑स॒स्तक्ष॒न्हरी॑ इन्द्र॒वाहा॒ वृष॑ण्वसू । तक्ष॑न्पि॒तृभ्या॑मृ॒भवो॒ युव॒द्वय॒स्तक्ष॑न्व॒त्साय॑ मा॒तरं॑ सचा॒भुव॑म् ॥

tákṣan ráthaṃ suvr̥táṃ vidmánā́pasas tákṣan hárī índra-vā́hā vṛ́ṣaṇ-vasū | tákṣan pitṛ́bhyām ṛ́bhavo yúvad vayas tákṣan vatsā́ya mātáraṃ sacā́-bhuvam ||

They fashioned the well-ordered chariot by knowledge in action; they fashioned the two bays, Indra’s bearers, rich in force. The Ribhus fashioned youth for the two parents; they fashioned the Mother to be united with the calf.

तक्ष॑न् । रथ॑म् । सु॒ऽवृत॑म् । वि॒द्म॒नाऽअ॑पसः । तक्ष॑न् । हरी॒ इति॑ । इ॒न्द्र॒ऽवाहा॑ । वृष॑ण्वसू॒ इति॒ वृष॑ण्ऽवसू । तक्ष॑न् । पि॒तृऽभ्या॑म् । ऋ॒भवः॑ । युव॑त् । वयः॑ । तक्ष॑न् । व॒त्साय॑ । मा॒तर॑म् । स॒चा॒ऽभुव॑म् ॥तक्षन् । रथम् । सुवृतम् । विद्मनाअपसः । तक्षन् । हरी इति । इन्द्रवाहा । वृषण्वसू इति वृषण्वसू । तक्षन् । पितृभ्याम् । ऋभवः । युवत् । वयः । तक्षन् । वत्साय । मातरम् । सचाभुवम् ॥takṣan | ratham | su-vṛtam | vidmanāapasaḥ | takṣan | harī iti | indra-vāhā | vṛṣaṇvasūitivṛṣaṇ-vasū | takṣan | pitṛ-bhyām | ṛbhavaḥ | yuvat | vayaḥ | takṣan | vatsāya | mātaram | sacābhuvam

तक्षन्(they/he) fashioned, constructed
तक्षन्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सु-वृतम्well-made, well-fitted
सु-वृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवृत (कृदन्त/प्रातिपदिक; √वृ ‘to cover/choose/turn’ > ‘well-formed/fit’)
विद्मनाwith skill/knowledge
विद्मना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootविद्मन् (प्रातिपदिक; ‘skill, knowledge, craft’)
अपसःthe craftsmen, the workers
अपसः:
Kartā
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक; ‘work, craft’)
तक्षन्fashioned
तक्षन्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
हरीthe two bay steeds
हरी:
Karma
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
इन्द्र-वाहाIndra-bearing (fit to carry Indra)
इन्द्र-वाहा:
Karma
TypeAdjective
Rootवाह (प्रातिपदिक; ‘carrying’) with इन्द्र (समास)
वृषण्वसूrich in virile strength/wealth
वृषण्वसू:
Karma
TypeAdjective
Rootवृषण्वसु (प्रातिपदिक; ‘having vigorous/generative wealth’)
तक्षन्fashioned
तक्षन्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
पितृभ्याम्for the two parents
पितृभ्याम्:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
ऋभवःthe Rbhus (divine artisans)
ऋभवः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक)
युव-द्वयःthe youthful pair (as a group/companions)
युव-द्वयः:
Kartā
TypeNoun
Rootयुव (प्रातिपदिक ‘young’) + द्वय (प्रातिपदिक ‘pair’) (समास)
तक्षन्fashioned
तक्षन्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
वत्सायfor the calf
वत्साय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
सचाtogether, in companionship
सचा:
TypeIndeclinable
Rootसच (अव्यय; ‘together, in company’)
अभुवम्made (to be), brought about
अभुवम्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)