HomeRig VedaMandala 1Sukta 106Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.106

Rishi: Likely Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.106) or associated seer-family in anukramaṇī; requires confirmation by specific śākha anukramaṇī
Devata: Bṛhaspati (with refrain to Vasus)
Chandas: Jagatī (probable for RV 1.106.1 by syllable length; needs metrical verification)

बृहस्पते सदमिन्नः सुगं कृधि शं योर्यत्ते मनुर्हितं तदीमहे । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥

बृह॑स्पते॒ सद॒मिन्न॑: सु॒गं कृ॑धि॒ शं योर्यत्ते॒ मनુ॑र्हितं॒ तदी॑महे । रथं॒ न दु॒र्गाद्व॑सवः सुदानवो॒ विश्व॑स्मान्नो॒ अंह॑सो॒ निष्पि॑पर्तन ॥

bṛ́haspate sádam ín naḥ sugáṃ kṛdhi śáṃ yór yat te mánur hitaṃ tád īmahe | ráthaṃ na durgā́d vasavaḥ sudānavo víśvasmān no áṃhaso níṣ pipartana ||

O Bṛhaspati, make for us always an easy and luminous going; the peace and right felicity that is set by Manu for thee—that we seek. O Vasus, generous givers, as one draws a chariot out of a hard pass, so draw us out from every constriction and inner wrong.

बृह॑स्पते । सद॑म् । इत् । नः॒ । सु॒ऽगम् । कृ॒धि॒ । शम् । योः । यत् । ते॒ । मनुः॑ऽहितम् । तत् । ई॒म॒हे॒ । रथ॑म् । न । दुः॒ऽगात् । व॒स॒वः॒ । सु॒ऽदा॒नवः॒ । विश्व॑स्मात् । नः॒ । अंह॑सः । निः । पि॒प॒र्त॒न॒ ॥बृहस्पते । सदम् । इत् । नः । सुगम् । कृधि । शम् । योः । यत् । ते । मनुःहितम् । तत् । ईमहे । रथम् । न । दुःगात् । वसवः । सुदानवः । विश्वस्मात् । नः । अंहसः । निः । पिपर्तन ॥bṛhaspate | sadam | it | naḥ | su-gam | kṛdhi | śam | yoḥ | yat | te | manuḥ-hitam | tat | īmahe | ratham | na | duḥ-gāt | vasavaḥ | su-dānavaḥ | viśvasmāt | naḥ | aṃhasaḥ | niḥ | pipartana

बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (proper/title)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
सदम्always
सदम्:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय/निपात; ‘सदा’ से संबद्ध)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
नःfor us / of us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सुगम्a good path, easy passage
सुगम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootसु-गम् (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘गम्’)
कृधिmake!
कृधि:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
शम्well-being, peace
शम्:
कर्म (फल/भाव)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/नपुंसक ‘शम्’)
योःwelfare, prosperity
योः:
कर्म (फल/भाव)
TypeIndeclinable (fixed collocation element)
Rootयोस्/योः (नपुंसक द्वन्द्व-भाव; ‘शम्-योः’ स्थिरप्रयोग)
यत्that which
यत्:
कर्म (अभिप्रेत वस्तु) / सम्बन्ध
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मनुःManu
मनुः:
कर्तृ (उपवाक्ये) / सम्बन्ध
TypeNoun (proper)
Rootमनु- (प्रातिपदिक)
हितम्placed, established; beneficial
हितम्:
कर्म (यत्…तत्) / विधेय
TypeParticiple/Adjective
Rootहित (कृदन्त; √धा ‘to place’ → ‘हित’)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद् (सर्वनाम)
ईमहेwe seek, we request
ईमहे:
TypeVerb
Rootयम् (धातु) / (वैदिक) √ईम्/ई (इच्छा/याचनार्थे) परम्परापाठानुसार ‘ईमहे’ = ‘याचामहे/ईमहे’
रथम्a chariot
रथम्:
कर्म (उपमान-आधार) / उपमेय-संबन्ध
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
दुर्गात्from difficulty, from a hard pass
दुर्गात्:
अपादान
TypeNoun
Rootदुर्ग- (प्रातिपदिक)
वसवःthe Vasus
वसवः:
कर्तृ
TypeNoun (deity-class)
Rootवसु- (प्रातिपदिक)
सुदानवःgood-giving, generous
सुदानवः:
कर्तृ (वसवः का विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootसु-दानु/दानव (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘दानव’)
विश्वस्मात्from every (side/thing)
विश्वस्मात्:
अपादान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
नःus
नः:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अंहसःfrom distress, sin, trouble
अंहसः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
निष्पिपर्तनcarry (us) out/through; rescue
निष्पिपर्तन:
TypeVerb
Rootनिः-√पृ (धातु; ‘to bring across, rescue’) / वैदिक सघन-आवृत्तिरूप (intensive) ‘पिपर्त’