Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 60, Shloka 69
कुम्भकर्णविबोधनम्
The Awakening of Kumbhakarna
Devanagari script
नह्यल्पकारणेसुप्तंबोधयिष्यतिमांगुरुः ।तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ।।।।
Transliteration
na hy alpa-kāraṇe suptaṃ bodhayiṣyati māṃ guruḥ | tad ākhyāta artha-tattvena mat-prabodhana-kāraṇam ||
Translation
For no trivial cause would my elders wake me while I slept. Therefore, tell me truthfully the real reason for waking me.
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ निपात
अल्पकारणेin a trivial matter
अल्पकारणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअल्प + कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—अल्पं कारणम् (कर्मधारय)
सुप्तम्sleeping
सुप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसुप्त (प्रातिपदिक; कृदन्त from स्वप्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—माम्
बोधयिष्यतिwill awaken
बोधयिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + णिच् (causative)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्—"will awaken"
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन
गुरुःthe elder/teacher (chief)
गुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
आख्यातtell/declare
आख्यात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आज्ञार्थे/विधौ—"tell (it)" (elliptic imperative sense)
अर्थतत्त्वेनwith the true facts/real meaning
अर्थतत्त्वेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअर्थ + तत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—अर्थस्य तत्त्वम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
मत्प्रबोधनकारणम्the reason for waking me
मत्प्रबोधनकारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमत् + प्रबोधन + कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—मम प्रबोधनस्य कारणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
Context
"For a small reason he will not awaken me. Tell me the reason truly for waking me."
Characters & Entities
K
KumbhakarṇaG
Gurus/Elders (implied)FAQs
Satya (truthfulness) in communication: in urgent matters, one should state the real cause plainly and accurately.
Kumbhakarṇa insists that the matter must be serious and demands an honest explanation.
Respect for proper procedure and truthful reporting in crisis.